Popyt, Podaż i Równowaga Rynkowa – Notatki Podsumowujące

Istota i prawo popytu

  • Popyt (DD – demand): ilość dobra, którą nabywcy są gotowi kupić przy każdej z możliwych cen w danym czasie i miejscu.

  • Wielkość popytu / zapotrzebowanie (QD(Pn)Q_D(P_n)): konkretna ilość dobra, jaką konsumenci chcą i mogą nabyć przy określonej cenie (pojedynczy punkt na krzywej popytu).

  • Prawo popytu: wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny danego dobra wielkość popytu spada (rośnie), ceteris paribus – graficznie odpowiada to ruchowi wzdłuż krzywej popytu.

Ruch po funkcji popytu
  • Postacie jednoczynnikowej funkcji popytu:

    • Ujęcie L. Walrasa: QD=D(P)Q_D = D(P), np. D(P)=−0,2⋅P+10D(P) = -0{,}2 \cdot P + 10

    • Ujęcie A. Marshalla (baza ekonomii neoklasycznej): P=D(QD)P = D(Q_D) lub D−1(P)D^{-1}(P), np. D−1(P)=−5⋅P+50D^{-1}(P) = -5 \cdot P + 50

  • Wieloczynnikowa funkcja popytu: relacja wyrażona równaniem QD=D(PA,P1,…,Pn,I,L,W,G,O,T,R,S,M,X,E)Q_D = D(P_A, P_1, \dots, P_n, I, L, W, G, O, T, R, S, M, X, E), gdzie:

    • PAP_A – cena danego dobra

    • P1,…,PnP_1, \dots, P_n – ceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych

    • II – dochody konsumentów

    • LL – liczba konsumentów

    • WW – poziom bogactwa

    • GG – gusty i preferencje

    • OO – oczekiwania co do przyszłych zmian cen

    • TT – podatki, opłaty oraz subsydia

    • RR – regulacje prawne

    • SS – sezonowość

    • MM – marketing i promocja

    • XX – zdarzenia losowe (np. kataklizmy)

    • EE – inne czynniki

Czynniki niecenowe i przesunięcia funkcji popytu

  • Zależność popytu od dochodu (II):

    • Dobro normalne: wzrost dochodu wywołuje wzrost popytu (przesunięcie krzywej w prawo – pozytywny szok popytowy); spadek dochodu powoduje spadek popytu (przesunięcie w lewo – negatywny szok popytowy).

    • Dobro podrzędne: wzrost dochodu wywołuje spadek popytu (w lewo); spadek dochodu powoduje wzrost popytu (w prawo).

  • Czynniki wywołujące wzrost popytu (D1→D3D_1 \rightarrow D_3):

    • Wzrost cen dóbr substytucyjnych

    • Spadek cen dóbr komplementarnych

    • Wzrost liczby konsumentów

    • Wzrost wynagrodzeń/dochodów (dla dóbr normalnych)

    • Przyznanie dotacji i subwencji konsumenckich (np. 500+, becikowe, dofinansowanie fotowoltaiki)

    • Skuteczna reklama, pozytywne opinie, wzrost mody na produkt

  • Czynniki wywołujące spadek popytu (D1→D2D_1 \rightarrow D_2):

    • Spadek cen dóbr substytucyjnych

    • Wzrost cen dóbr komplementarnych

    • Spadek liczby konsumentów

    • Spadek wynagrodzeń/dochodów (dla dóbr normalnych)

    • Ograniczenie transferów społecznych i wsparcia socjalnego

    • Negatywne opinie w mediach i sieci, wyjście produktu z mody

Przesunięcia funkcji popytu pod wpływem czynników niecenowych

Agregacja popytu i zjawiska nietypowe

  • Popyt grupowy (rynkowy): horyzontalna (pozioma) suma indywidualnych wielkości popytu wszystkich nabywców dla poszczególnych poziomów cen:

Konstrukcja popytu rynkowego przez horyzontalne dodawanie
  • Nietypowe krzywe popytu:

    • Paradoks Veblena (efekt prestiżowy / demonstracji): wzrost wielkości popytu na dobra luksusowe wraz ze wzrostem ich ceny.

    • Paradoks Giffena: wzrost wielkości popytu na podstawowe dobra podrzędne przy wzroście ich ceny (przy braku tańszych substytutów).

    • Efekt snobizmu: spadek popytu konsumenta na dane dobro, gdy staje się ono popularne i masowo kupowane przez innych.

    • Efekt owczego pędu: wzrost popytu wynikający z chęci naśladowania innych i ulegania powszechnej modzie.

Nadwyżka konsumenta

  • Definicja: miara satysfakcji konsumenta w jednostkach pieniężnych, stanowiąca różnicę między maksymalną kwotą, jaką był gotów zapłacić, a kwotą rzeczywiście zapłaconą po cenie rynkowej.

  • Wzór dla liniowej funkcji popytu:   NK=12⋅(Pmax⁡−Pmin⁡)⋅QD(Pmin⁡)NK = \frac{1}{2} \cdot (P_{\max} - P_{\min}) \cdot Q_D(P_{\min})

    • Pmax⁡P_{\max} – maksymalna akceptowalna cena (punkt odcięcia na osi cen)

    • Pmin⁡P_{\min} – rzeczywista cena rynkowa zakupu

Nadwyżka konsumenta w ujęciu liniowym
  • Wzór ogólny (dla nieliniowej funkcji popytu):   NK=∫Pmin⁡Pmax⁡D(P) dPNK = \int_{P_{\min}}^{P_{\max}} D(P)\,dP

Istota i prawo podaży

  • Podaż (SS – supply): ilość dobra oferowana przez producentów przy różnych poziomach cen w danym miejscu i czasie.

  • Wielkość podaży / ilość oferowana (QS(P)Q_S(P)): ilość dobra dostarczana przy określonej cenie (konkretny punkt na krzywej podaży).

  • Prawo podaży: wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny wielkość podaży rośnie (spada), ceteris paribus (ruch wzdłuż krzywej podaży).

  • Postacie jednoczynnikowej funkcji podaży:

    • Ujęcie L. Walrasa: QS=S(P)Q_S = S(P), np. S(P)=5⋅P+10S(P) = 5 \cdot P + 10

    • Ujęcie A. Marshalla: P=S(QS)P = S(Q_S) lub S−1(P)S^{-1}(P), np. S−1(P)=0,2⋅P−2S^{-1}(P) = 0{,}2 \cdot P - 2

  • Wieloczynnikowa funkcja podaży: relacja opisana równaniem QS=S(PA,C1,…,Cn,Te,L,M,O,T,R,S,X,E)Q_S = S(P_A, C_1, \dots, C_n, T_e, L, M, O, T, R, S, X, E), gdzie kluczowe zmienne to: koszty czynników produkcji (C1,…,CnC_1, \dots, C_n), stan technologii (TeT_e), liczba dostawców w branży (LL), podatki i subsydia (TT), regulacje prawne (RR) oraz oczekiwania cenowe (OO).

  • Czynniki wywołujące wzrost podaży (S1→S2S_1 \rightarrow S_2): wdrożenie efektywniejszych technologii, dopłaty do produkcji, obniżka cen surowców i materiałów, spadek płac, wejście nowych producentów na rynek.

  • Czynniki wywołujące spadek podaży (S1→S3S_1 \rightarrow S_3): wysokie stopy procentowe uniemożliwiające odtwarzanie potencjału wytwórczego, nowe podatki (np. ekologiczne), wzrost cen surowców i płac, podwyższenie ceł.

Agregacja podaży i nadwyżka producenta

  • Podaż grupowa (rynkowa): horyzontalne zsumowanie krzywych podaży wszystkich indywidualnych dostawców na rynku:

Konstrukcja podaży rynkowej przez horyzontalne dodawanie
  • Nadwyżka producenta (NPNP): dodatkowy dochód dostawcy wynikający z faktu, że cena rynkowa jest wyższa od minimalnej ceny, po której byłby skłonny wytworzyć i zaoferować dobro; graficznie to obszar ograniczony od góry ceną rynkową, a od dołu krzywą podaży.

  • Wzór dla liniowej funkcji podaży:   NP=12⋅(Pmax⁡−Pmin⁡)⋅QS(Pmax⁡)NP = \frac{1}{2} \cdot (P_{\max} - P_{\min}) \cdot Q_S(P_{\max})

    • Pmax⁡P_{\max} – cena sprzedaży (rynkowa)

    • Pmin⁡P_{\min} – najniższa cena, przy której producent rozpoczyna dostarczanie dobra

Nadwyżka producenta w ujęciu liniowym
  • Wzór ogólny (dla nieliniowej funkcji podaży):   NP=∫Pmin⁡Pmax⁡S(P) dPNP = \int_{P_{\min}}^{P_{\max}} S(P)\,dP