Popyt, Podaż i Równowaga Rynkowa – Notatki Podsumowujące
Istota i prawo popytu
Popyt ( – demand): ilość dobra, którą nabywcy są gotowi kupić przy każdej z możliwych cen w danym czasie i miejscu.
Wielkość popytu / zapotrzebowanie (): konkretna ilość dobra, jaką konsumenci chcą i mogą nabyć przy określonej cenie (pojedynczy punkt na krzywej popytu).
Prawo popytu: wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny danego dobra wielkość popytu spada (rośnie), ceteris paribus – graficznie odpowiada to ruchowi wzdłuż krzywej popytu.

Postacie jednoczynnikowej funkcji popytu:
Ujęcie L. Walrasa: , np.
Ujęcie A. Marshalla (baza ekonomii neoklasycznej): lub , np.
Wieloczynnikowa funkcja popytu: relacja wyrażona równaniem , gdzie:
– cena danego dobra
– ceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych
– dochody konsumentów
– liczba konsumentów
– poziom bogactwa
– gusty i preferencje
– oczekiwania co do przyszłych zmian cen
– podatki, opłaty oraz subsydia
– regulacje prawne
– sezonowość
– marketing i promocja
– zdarzenia losowe (np. kataklizmy)
– inne czynniki
Czynniki niecenowe i przesunięcia funkcji popytu
Zależność popytu od dochodu ():
Dobro normalne: wzrost dochodu wywołuje wzrost popytu (przesunięcie krzywej w prawo – pozytywny szok popytowy); spadek dochodu powoduje spadek popytu (przesunięcie w lewo – negatywny szok popytowy).
Dobro podrzędne: wzrost dochodu wywołuje spadek popytu (w lewo); spadek dochodu powoduje wzrost popytu (w prawo).
Czynniki wywołujące wzrost popytu ():
Wzrost cen dóbr substytucyjnych
Spadek cen dóbr komplementarnych
Wzrost liczby konsumentów
Wzrost wynagrodzeń/dochodów (dla dóbr normalnych)
Przyznanie dotacji i subwencji konsumenckich (np. 500+, becikowe, dofinansowanie fotowoltaiki)
Skuteczna reklama, pozytywne opinie, wzrost mody na produkt
Czynniki wywołujące spadek popytu ():
Spadek cen dóbr substytucyjnych
Wzrost cen dóbr komplementarnych
Spadek liczby konsumentów
Spadek wynagrodzeń/dochodów (dla dóbr normalnych)
Ograniczenie transferów społecznych i wsparcia socjalnego
Negatywne opinie w mediach i sieci, wyjście produktu z mody

Agregacja popytu i zjawiska nietypowe
Popyt grupowy (rynkowy): horyzontalna (pozioma) suma indywidualnych wielkości popytu wszystkich nabywców dla poszczególnych poziomów cen:

Nietypowe krzywe popytu:
Paradoks Veblena (efekt prestiżowy / demonstracji): wzrost wielkości popytu na dobra luksusowe wraz ze wzrostem ich ceny.
Paradoks Giffena: wzrost wielkości popytu na podstawowe dobra podrzędne przy wzroście ich ceny (przy braku tańszych substytutów).
Efekt snobizmu: spadek popytu konsumenta na dane dobro, gdy staje się ono popularne i masowo kupowane przez innych.
Efekt owczego pędu: wzrost popytu wynikający z chęci naśladowania innych i ulegania powszechnej modzie.
Nadwyżka konsumenta
Definicja: miara satysfakcji konsumenta w jednostkach pieniężnych, stanowiąca różnicę między maksymalną kwotą, jaką był gotów zapłacić, a kwotą rzeczywiście zapłaconą po cenie rynkowej.
Wzór dla liniowej funkcji popytu:
– maksymalna akceptowalna cena (punkt odcięcia na osi cen)
– rzeczywista cena rynkowa zakupu

Wzór ogólny (dla nieliniowej funkcji popytu):
Istota i prawo podaży
Podaż ( – supply): ilość dobra oferowana przez producentów przy różnych poziomach cen w danym miejscu i czasie.
Wielkość podaży / ilość oferowana (): ilość dobra dostarczana przy określonej cenie (konkretny punkt na krzywej podaży).
Prawo podaży: wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny wielkość podaży rośnie (spada), ceteris paribus (ruch wzdłuż krzywej podaży).
Postacie jednoczynnikowej funkcji podaży:
Ujęcie L. Walrasa: , np.
Ujęcie A. Marshalla: lub , np.
Wieloczynnikowa funkcja podaży: relacja opisana równaniem , gdzie kluczowe zmienne to: koszty czynników produkcji (), stan technologii (), liczba dostawców w branży (), podatki i subsydia (), regulacje prawne () oraz oczekiwania cenowe ().
Czynniki wywołujące wzrost podaży (): wdrożenie efektywniejszych technologii, dopłaty do produkcji, obniżka cen surowców i materiałów, spadek płac, wejście nowych producentów na rynek.
Czynniki wywołujące spadek podaży (): wysokie stopy procentowe uniemożliwiające odtwarzanie potencjału wytwórczego, nowe podatki (np. ekologiczne), wzrost cen surowców i płac, podwyższenie ceł.
Agregacja podaży i nadwyżka producenta
Podaż grupowa (rynkowa): horyzontalne zsumowanie krzywych podaży wszystkich indywidualnych dostawców na rynku:

Nadwyżka producenta (): dodatkowy dochód dostawcy wynikający z faktu, że cena rynkowa jest wyższa od minimalnej ceny, po której byłby skłonny wytworzyć i zaoferować dobro; graficznie to obszar ograniczony od góry ceną rynkową, a od dołu krzywą podaży.
Wzór dla liniowej funkcji podaży:
– cena sprzedaży (rynkowa)
– najniższa cena, przy której producent rozpoczyna dostarczanie dobra

Wzór ogólny (dla nieliniowej funkcji podaży):