Untitled

7.3. Choroby układu moczowego

Znaczenie

• Ważność badań diagnostycznych w profilaktyce chorób układu moczowego.

• Dializa jako metoda postępowania medycznego przy niewydolności nerek.

Funkcjonowanie nerek

• Przez nerki przepływa około $1500 ext{ dm}^3$ krwi w ciągu doby.

• Krew zostaje oczyszczona z zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii.

• Nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu moczowego mogą prowadzić do:

• Kumulowania się szkodliwych substancji we krwi,

• Zatrucia całego organizmu.

• Wczesne wykrywanie i leczenie chorób układu moczowego jest kluczowe.

Diagnostyka chorób układu moczowego

• Choroby układu moczowego rozpoznaje się:

• Na podstawie badań laboratoryjnych moczu;

• Z wykorzystaniem innych metod diagnostycznych np. USG jamy brzusznej i urografii.

USG jamy brzusznej

• Wykorzystanie aparatu USG umożliwia:

• Obrazową ocenę nieprawidłowości w budowie narządów układu moczowego.

• Wykrycie guzów, torbieli i złogów (kamieni nerkowych).

• Ocenę stanu dróg wyprowadzających mocz i przepływ krwi w tętnicach nerkowych.

Urografia

• Badanie rentgenowskie układu moczowego za pomocą środka cieniującego (kontrast).

• Proces urografii:

• Środek cieniujący wprowadzany do żył pacjenta;

• Przemieszcza się do nerek i jest wydalany z moczem.

• Wykonuje się serię zdjęć, które obserwują nieprawidłowości w budowie narządów lub trudności w przepływie moczu lub krwi.

• Pierwsze zdjęcie przed podaniem kontrastu, następne po.

• #### Analiza składu moczu

  • Umożliwia ustalenie, czy kobieta jest w ciąży:

  • Test ciążowy oparty na wykryciu w moczu gonadotropiny kosmówkowej (hormonu produkowanego przez zarodek i łożysko).

Dializa otrzewnowa

Definicja

• Wprowadzanie i usuwanie płynu dializacyjnego z jamy otrzewnowej.

• Wymaga stałego wprowadzenia specjalnego cewnika.

• Błona otrzewnowa pełni funkcję błony dializacyjnej.

• ### Proces dializy otrzewnowej

  1. Płyn dializacyjny wprowadzany do jamy brzusznej przez cewnik.

  2. Zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii przenikają z krwi do płynu dializacyjnego przez błonę otrzewnową.

  3. Płyn zawierający zbędne produkty zostaje usunięty przez ten sam cewnik.

  • Dializa odbywa się zwykle w nocy i w domu.

Niewydolność nerek

Definicja

• Stan chorobowy, w którym praca nerek jest zaburzona.

• W przypadku zaawansowanej niewydolności nerek stosuje się terapię nerkozastępczą - dializę lub przeszczep nerki.

Przyczyny niewydolności nerek

• Choroby nerek:

• Kamica nerkowa,

• Odmiedniczkowe zapalenie nerek.

• Uszkodzenia nerek na skutek innych chorób:

• Nadciśnienie tętnicze,

• Cukrzyca.

• ### Objawy niewydolności nerek

  • Zaburzenia rytmu serca,

  • Brak apetytu,

  • Ból w klatce piersiowej,

  • Zmiana ilości wydalanego moczu,

  • Obrzęki,

  • Krótki oddech.

Hemodializa

Definicja

• Najczęściej stosowany rodzaj dializy, polegający na przepompowywaniu krwi pacjenta przez sztuczną błonę półprzepuszczalną (błonę dializacyjną).

• ### Proces hemodializy

  1. Nieoczyszczona krew doprowadzana do dializatora.

  2. Oczyszczanie krwi ze zbędnych produktów przemiany materii w dializatorze.

  3. Oczyszczona krew wraca do krwiobiegu.

  • Cały proces trwa kilka godzin i jest wykonywany kilka razy w tygodniu w specjalnym ośrodku.

Choroby układu wydalniczego

Zakażenia dróg moczowych

• Częstsze u kobiet niż mężczyzn z powodu krótszej cewki moczowej.

• Nieleczone zakażenie prowadzi do:

• Odmiedniczkowego zapalenia nerek,

• Niewydolności nerek.

Przyczyny

• Zakażenia bakteryjne (najczęściej), rzadziej wirusowe lub grzybicze.

• Droga zakażenia:

• Bakterie przedostają się najczęściej do cewki moczowej z powierzchni skóry lub z odbytnicy.

Profilaktyka

• Przestrzeganie zasad higieny, szczególnie miejsc intymnych,

• Picie odpowiedniej ilości wody.

Kamica nerkowa

• Powstawanie złogów mineralnych w nerkach lub drogach moczowych – kamieni nerkowych.

• Kamienie nerkowe tworzą się w wyniku wytrącania się substancji obecnych w moczu.

• Najczęściej zbudowane ze szczawianów lub fosforanów wapnia, rzadziej z kwasu moczowego.

Przyczyny kamicy nerkowej

• Przetrzymywanie moczu,

• Picie zbyt małej ilości wody.

Profilaktyka

• Picie odpowiedniej ilości wody,

• Unikanie siedzącego trybu życia,

• Odpowiednia dieta bogata w błonnik,

• Ograniczenie spożycia soli.

• ### Objawy

  • Kamienie nerkowe mogą blokować drogi moczowe i wywoływać silny ból (tzw. kolkę nerkową).

Jak odczytać wyniki badania ogólnego moczu?

Znaczenie analizy

• Dostarcza informacji o stanie zdrowia i układzie moczowym.

Parametry fizykochemiczne

• Barwa: powinna być jasnożółta lub słomkowa. Zmiany mogą być wynikiem chorób, leków lub diety.

• Przejrzystość: mocz powinien być klarowny. Zmętnienia mogą świadczyć o obecności komórek, śluzów lub kryształków nieorganicznych.

• Ciężar właściwy: zależy od zagęszczenia moczu. Przykład: duży ciężar właściwy - odwodnienie, zbyt mały - niewydolność nerek.

• pH: powinno wynosić $5-8$, zależne głównie od diety.

Związki chemiczne w moczu

• Białko: nie powinno być obecne. W jego obecności w znacznej ilości może świadczyć o poważnych chorobach, np. niewydolności nerek.

• Glukoza: nie powinna występować. Jej obecność może świadczyć o cukrzycy.

• Ciała ketonowe: mogą występować po długotrwałej głodówce lub w anoreksji, czasami w cukrzycy.

• Bilirubina i urobilinogen: poza normą mogą wskazywać na stan zapalny wątroby.

Przykładowe wyniki badania ogólnego moczu

• Materiał: mocz; data i godzina pobrania: nie podano; data i godzina przyjęcia: 18-01-2020, 12:50

• Wyniki:

• Barwa: jasnożółta

• Przejrzystość: przejrzysty

• Ciężar właściwy: $1,014 ext{ g/ml}$ (zakres referencyjny: $1,015-1,025$)

• pH: $6,0$ (zakres: $5,0-8,0$)

• Białko: nieobecne

• Glukoza: nieobecna

• Ciała ketonowe: nieobecne

• Urobilinogen: w normie

• Bilirubina: nieobecna

• Osad: nieliczne nabłonki (pojedyncze); leukocyty i erytrocyty: nie wykryto.

• Osad moczu uzyskiwany po odwirowaniu próbki, dopuszczalna obecność kilku erytrocytów, leukocytów.

• Badanie ogólne moczu: ocena właściwości chemicznych i fizycznych, np. barwy.