Ghi Chú Học Tập Chi Tiết Pháp Luật Đại Cương

LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

• Nguồn gốc của Nhà nước:     - Quan niệm cho rằng "quyền lực nhà nước là do nhân dân trong xã hội thỏa thuận tạo ra" thuộc về học thuyết Khế ước xã hội.     - Nhà nước do giai cấp thống trị lập nên để bảo vệ quyền và lợi ích của giai cấp mình là quan điểm của học thuyết Mác-Lênin.     - Nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước bao gồm cả nguyên nhân kinh tế và nguyên nhân xã hội.

• Các hình thái kinh tế - xã hội và kiểu Nhà nước:     - Hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản nguyên thủy là giai đoạn chưa có nhà nước.     - Lịch sử xã hội loài người từ xưa đến nay đã trải qua $4$ kiểu Nhà nước.     - Kiểu Nhà nước do giai cấp thống trị thiểu số trong xã hội lập ra bao gồm kiểu nhà nước Chủ nô và Phong kiến.     - Sự thay thế các kiểu nhà nước trong lịch sử mang tính tất yếu khách quan và được thực hiện thông qua các cuộc cách mạng xã hội.

• Bản chất và Thuộc tính của Nhà nước:     - Bản chất của Nhà nước thể hiện qua hai tính chất: Tính giai cấp và Tính xã hội.     - Tính xã hội của nhà nước thể hiện ở việc nhà nước là bộ máy bảo đảm trật tự an toàn xã hội và đảm đương các công việc chung của xã hội.     - Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền lực công và có quyền phân chia lãnh thổ thành các đơn vị hành chính để quản lý.

• Hình thức và Chức năng của Nhà nước:     - Hình thức chính thể:         - Quân chủ hạn chế: Quyền lực nhà nước được phân chia cho người đứng đầu nhà nước (theo phương thức thừa kế) và một hoặc một số cơ quan nhà nước khác.         - Cộng hòa dân chủ Nhân dân: Quyền lực Nhà nước tập trung, thống nhất trong các cơ quan quyền lực do dân bầu ra.     - Hình thức cấu trúc:         - Nhà nước đơn nhất: Có chủ quyền chung cho toàn bộ lãnh thổ, một hệ thống cơ quan nhà nước và một hệ thống pháp luật thống nhất từ Trung ương đến địa phương.         - Nhà nước liên bang: Thường có nhiều hệ thống pháp luật và cơ quan nhà nước song hành.     - Chế độ chính trị: Là tổng thể các phương pháp và thủ đoạn mà giai cấp thống trị sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước.     - Chức năng: Gồm chức năng đối nội và chức năng đối ngoại. Chức năng đối nội là cơ sở cho việc thực hiện chức năng đối ngoại, và cả hai có tầm quan trọng như nhau.

• Các khái niệm cơ bản về Pháp luật:     - Thuộc tính cơ bản: Tính quy phạm phổ biến, tính xác định chặt chẽ về hình thức và tính được nhà nước bảo đảm thực hiện.     - Tính cưỡng chế: Thể hiện qua việc mọi hành vi vi phạm pháp luật đều có thể bị áp dụng chế tài.     - Quy phạm pháp luật (QPPL): Là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.     - Hình thức pháp luật: Hình thức biểu hiện bên ngoài của hệ thống pháp luật là các Văn bản quy phạm pháp luật.

• Quan hệ pháp luật:     - Để quan hệ xã hội trở thành quan hệ pháp luật, cần có Quy phạm pháp luật và Sự kiện pháp lý.     - Chủ thể: Cá nhân hoặc tổ chức có năng lực chủ thể (năng lực pháp luật và năng lực hành vi) tham gia vào quan hệ.     - Khách thể: Là các lợi ích về vật chất và tinh thần mà các chủ thể hướng tới.

• Thực hiện pháp luật và Vi phạm pháp luật:     - Áp dụng pháp luật: Là hành vi của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ: ra quyết định xử phạt hành chính).     - Vi phạm pháp luật: Là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ.     - Truy cứu trách nhiệm pháp lý: Cần xác định có hành vi vi phạm pháp luật xảy ra và còn thời hiệu truy cứu.

LUẬT HÀNH CHÍNH VÀ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

• Chính phủ: Là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam.
• Các cơ quan có quyền xử phạt vi phạm hành chính: Công an, Thuế, Hải quan, Tổng cục thuế. Lưu ý: Viện kiểm sát KHÔNG có quyền xử phạt vi phạm hành chính.
• Chức danh có quyền xử phạt: Chủ tịch UBND, Đội trưởng Đội quản lý thị trường, Chánh Thanh tra. Lưu ý: Bộ trưởng không trực tiếp ra quyết định xử phạt trong các tình huống thông thường này.
• Vien chức: Làm việc tại các Đơn vị sự nghiệp công lập.
• Công chức: Người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong hệ thống chính trị.
• Hình thức xử phạt hành chính:     - Các hình thức chính: Cảnh cáo, Phạt tiền.     - Tước quyền sử dụng giấy phép vừa có thể là hình thức xử phạt chính, vừa là hình thức bổ sung theo quy định cụ thể.
• Nguyên tắc xử phạt:     - Một hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt một lần.     - Nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm thì mỗi người đều bị xử phạt.     - Mức phạt tiền đối với tổ chức thường gấp đôi so với cá nhân (không bằng nhau như trong nhận định sai).
• Luật Hành chính:     - Đối tượng điều chỉnh: Các quan hệ phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước.     - Phương pháp điều chỉnh: Phương pháp mệnh lệnh quyền uy.

LUẬT DÂN SỰ

• Nguyên tắc cơ bản: Bình đẳng, tự do tự nguyện cam kết (không trái pháp luật), thiện chí, trung thực, và không xâm phạm lợi ích quốc gia, cộng đồng.
• Pháp nhân: Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi: Được thành lập hợp pháp, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có tài sản độc lập và nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật độc lập.
• Quyền sở hữu: Bao gồm $3$ quyền năng:     - Quyền chiếm hữu: Nắm giữ, quản lý tài sản.     - Quyền sử dụng: Khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức.     - Quyền định đoạt: Chuyển giao quyền sở hữu, từ bỏ, tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản.
• Hình thức sở hữu: Sở hữu toàn dân, sở hữu riêng, sở hữu chung.
• Chiếm hữu không có căn cứ pháp luật ngay tình: Người chiếm hữu bất hợp pháp nhưng không biết và không thể biết việc chiếm hữu của mình là không có căn cứ pháp luật.
• Giao dịch dân sự và Hợp đồng:     - Hợp đồng dân sự có hiệu lực tại thời điểm giao kết (trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc quy định khác).     - Biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ: Cầm cố (giao tài sản), Thế chấp (không giao tài sản), Bảo lãnh, Cầm giữ.
• Thừa kế: Bao gồm thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật.
• Đối tượng điều chỉnh: Quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản (ví dụ: tranh chấp quyền sử dụng đất).

LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

• Tảo hôn: Là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn (Nữ từ đủ $18$ tuổi, Nam từ đủ $20$ tuổi).
• Ly hôn:     - Người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới $12$ tháng tuổi.     - Khi ly hôn, nếu con từ đủ $7$ tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.     - Hòa giải cơ sở là thủ tục khuyến khích (không bắt buộc như hòa giải tại Tòa án).
• Tài sản và nghĩa vụ:     - Tài sản chung: Trong giấy chứng nhận phải ghi tên cả hai vợ chồng (nếu có yêu cầu hoặc tài sản phải đăng ký), trừ khi có thỏa thuận khác.     - Nơi cư trú của vợ chồng do hai bên thỏa thuận.     - Cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, nuôi dưỡng, chăm sóc con cái không phân biệt đối xử.

LUẬT LAO ĐỘNG

• Hợp đồng lao động:     - Hợp đồng xác định thời hạn: Thời gian không quá $36$ tháng.     - Thử việc: Không quá $60$ ngày đối với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên.     - Chấm dứt hợp đồng: Do hết hạn, thỏa thuận, hoặc một bên đơn phương chấm dứt theo luật định.     - Tạm hoãn hợp đồng: Nghĩa vụ quân sự, thai sản, bị tạm giữ/tạm giam. (Nghỉ sinh con là trường hợp tạm hoãn phổ biến).
• Tiền lương và kỷ luật:     - Làm thêm giờ vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương: Được trả ít nhất bằng $300\%$.     - Hình thức kỷ luật: Khiển trách, Kéo dài thời hạn nâng lương (không quá $06$ tháng), Cách chức, Sa thải. (Lưu ý: Phạt tiền, cắt lương là hành vi bị cấm).     - Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động: Tối đa là $6$ tháng kể từ ngày xảy ra vi phạm (trường hợp thông thường).
• Phương pháp điều chỉnh: Thỏa thuận, mệnh lệnh, và tác động xã hội qua Công đoàn.

LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

• Tội phạm và Hình phạt:     - Phân loại tội phạm:         - Ít nghiêm trọng: Hình phạt tù đến $3$ năm.         - Nghiêm trọng: Từ trên $3$ năm đến $7$ năm.         - Rất nghiêm trọng: Từ trên $7$ năm đến $15$ năm.         - Đặc biệt nghiêm trọng: Trên $15$ năm, chung thân hoặc tử hình.     - Lỗi: Khoa học pháp lý hình sự phân loại thành $4$ loại lỗi (Cố ý trực tiếp, cố ý gián tiếp, vô ý do quá tự tin, vô ý do cẩu thả).     - Người dưới $18$ tuổi: Không áp dụng hình phạt tù chung thân và tử hình. Mức hình phạt cao nhất cho người $16$ tuổi phạm tội giết người là $18$ năm tù.
• Loại trừ trách nhiệm hình sự: Sự kiện bất ngờ, Phòng vệ chính đáng, Tình thế cấp thiết.     - Phòng vệ chính đáng: Chống trả một cách cần thiết hành vi tấn công.
• Án treo: Là một biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, không phải là hình phạt chính hay bổ sung.
• Thời hiệu truy cứu: Tính từ ngày tội phạm được thực hiện.
• Tố tụng hình sự:     - Các giai đoạn: Khởi tố, Điều tra, Truy tố, Xét xử.     - Tên gọi: Bị can (trong giai đoạn điều tra/truy tố), Bị cáo (khi có quyết định đưa ra xét xử).

HỆ THỐNG TÒA ÁN VÀ THỦ TỤC TỐ TỤNG

• Thủ tục xét xử:     - Sơ thẩm: Xét xử lần đầu.     - Phúc thẩm: Xét lại bản án chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo hoặc kháng nghị (Thời hạn kháng cáo thường là $15$ ngày).     - Giám đốc thẩm: Xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật do có vi phạm pháp luật nghiêm trọng.     - Tái thẩm: Xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật do có tình tiết mới có thể làm thay đổi hoàn toàn bản chất vụ án.
• Thẩm quyền: Tranh chấp về quyết định kỷ luật buộc thôi việc đối với công chức không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự (mà theo tố tụng hành chính).