Antropologia-notatki

Antropologia

Definicja:
- Antropologia bada kultury i społeczeństwa na całym świecie, początkowo skupiając się na kulturach pierwotnych poza Zachodem.
- Zakres badań jest podobny do socjologii, ale socjologia koncentrowała się na społeczeństwach Zachodu, opierając się na znajomości kontekstu historycznego, politycznego, ekonomicznego i społecznego.
- Antropolodzy badający kultury odległe od Europy musieli rozpoznawać kontekst i interpretować go za pomocą znanych kategorii badawczych.
Definicje:
- Jack Eller: Antropologia społeczna/kulturowa to nauka o różnorodności zachowań ludzkich w teraźniejszości, dążąca do zrozumienia przyczyn tych zachowań.
- Badanie etnograficzne: Pisemna relacja o konkretnej kulturze, obejmująca opis środowiska, ekonomii, pokrewieństwa, polityki, wierzeń i zmian kulturowych (J. Eller).
- Antropologia kulturowa: Badanie systemów społecznych, holistyczne podejście do pokrewieństwa, polityki, religii, ekonomii, funkcji rytuałów, magii i procesów zmian społecznych. Klasycy dziedziny (A. Radcliffe-Brown, E. Evans-Pritchard) skupiali się na społeczeństwach małych, nierozwiniętych i pierwotnych.
- Taken-for-granted: Wyjaśnianie i rozumienie oczywistości, czyli elementów kultury przyjmowanych bez wyjaśnień.
Współczesne zainteresowania antropologii kulturowej: Koncentracja na społeczeństwach nowoczesnych i industrialnych, z naciskiem na analizę wzorów, symboli, struktur, wartości, norm, idei, instytucji i znaczeń w kulturze.
Kultury: Są podobne, różnice dają się wyjaśnić, badania przybliżają i wyjaśniają inność. Badacze muszą zastanowić się nad znaczeniami tworzonymi przez ich własną kulturę.

Rekonceptualizacja antropologii kulturowej

Zjawiska:
- Kolonializm i uzyskanie niepodległości: Kolonializm wciągnął odległe społeczeństwa w orbitę zależności od Zachodu, co spowodowało zmiany i nierówności.
- Ruchy narodowościowe i ruchy rdzennych ludów: Zmieniły one pasywne obiekty badań antropologicznych w aktywne podmioty.
- Modernizacja i globalizacja: Zagrażają kulturom, integrując się w system światowy, gdzie bogactwo i władza są skupione w centrach, prowadząc do nierówności.
- Glokalizacja: Lokalność łączy się z globalnością, tworząc unikalne kombinacje lokalnych i globalnych elementów.

Powstanie antropologii społecznej

Źródła:
- Zainteresowanie innymi kulturami i sposobami życia.
- Relacje polityków, podróżników, kupców i misjonarzy od XV wieku.
- Odkrycia geograficzne i eksploatacja Nowego Świata.
- Herodot: Opis Scytów jako barbarzyńców i nomadów w V w. pne.
- Tukidydes: (”Wojna peloponeska”).
- Cezar: (”O wojnie galijskiej”).
- Marco Polo: (”Opisanie świata”).
- Herodot (484-426): „Dzieje” – relacja z wojen perskich, geografii i historii Grecji, Persji, Egiptu. Wojna Aten z Persją jako metafora starcia cywilizowanej Hellady z barbarzyńskim Wschodem.
Założenia metodologiczne antropologii kulturowej:
- Badania własne
- Kwerendy biblioteczne
- Wywiady swobodne z przedstawicielami badanej kultury
- Respondenci z różnych klas społecznych
- Dokładność opisu
- Rzetelność w pozyskiwaniu danych
- Pogłębianie kontekstu (tło historyczne)
- Krytyczne podejście do źródeł
- Krytyczna interpretacja
- Pytania o przyczyny, skutki, relacje

Rozwój antropologii społecznej

Kontekst historyczny:
- Zniesienie niewolnictwa w 1833 roku.
- Działania Komisji Parlamentarnej ds. Tubylców i Towarzystwa Ochrony Tubylców na rzecz praw rdzennych mieszkańców Afryki Południowej.
- Londyńskie Towarzystwo Etnologiczne (1844) przekształcone w Królewski Instytut Antropologiczny (1871).
Główne nurty antropologii kulturowej:
- Ewolucjonizm
- Kulturalizm
- Funkcjonalizm
- Materializm/marksizm
- Strukturalizm
- Antropologia dynamiczna – współczesna antropologia to wiele nurtów i subdyscyplin, badania dotyczące wszystkich społeczeństw

Antropologia społeczna a antropologia kulturowa

Tradycje:
- Brytyjska (antropologia społeczna): Oddzielenie od antropologii fizycznej (genetyka, rasy, paleontologia). Nauka zajmująca się człowiekiem jako istotą społeczną tworzącą kulturę, pokrewna socjologii, badająca życie społeczne ludów pozaeuropejskich, zwłaszcza społeczności przedindustrialnych i pierwotnych.
- Amerykańska (antropologia kulturowa): Jednolita dyscyplina (Franz Boas, Ruth Benedict, Margaret Mead), koncentrująca się na kulturowym wymiarze ludzkiej egzystencji. Bada organizację kultury, jej prawa, znaczenie, funkcje, zmienność historyczną i etniczną różnorodność. Kultury obce poznawane są na podstawie długotrwałych badań terenowych.
Współczesność: Podział się zaciera, często mówi się o antropologii społeczno-kulturowej.
Współczesne nurty:
- Studia neomarksistowskie
- Studia genderowe i antropologia feministyczna
- Natives as victims
- Postmodernizm
- Badania etnograficzne internetu (netnografia)
- Natives as victims: Ruch plemion rdzennych domagających się zadośćuczynienia za kolonializm i łamanie praw (Australia, RPA, Indianie północnoamerykańscy).

Perspektywa antropologiczna

Cechy:
- Badania porównawcze:
  - Perspektywa międzykulturowa i porównawcza.
  - Zainteresowanie zachowaniami ludzkimi w szerokim zakresie.
  - Badanie kultur, które nie są podobne do własnej.
  - Dostrzeganie znaczeń, reguł, związków, instytucji i zjawisk, które umykają uwadze członków grup społecznych.
  - Studia międzykulturowe wskazują na różnorodność kultur i cechy wspólne.
- Holizm:
  - Analiza każdego elementu kultury w powiązaniu z innymi częściami i całością.
  - Podejście do kultury jako do całości, a nie zbioru cech.
  - System składający się z elementów wzajemnie powiązanych.
  - Każdy element realizuje funkcję wobec całości systemu.
- Relatywizm kulturowy:
  - Próba zrozumienia i ocenienia zachowań typowych dla innej kultury w kategoriach właściwych jej standardów.
  - Różnice między kulturami pod względem postrzegania, interpretowania i wartościowania świata.
  - To, co normalne, moralne i dobre w jednej kulturze, może być niedozwolone w innej.
  - Obserwator nie może stosować standardów jednej kultury do innej.
  - Zjawisko musi być rozumiane i oceniane w odniesieniu do danej kultury.
Relatywizm – Eller:
1. Nie oznacza, że wszystko jest dopuszczalne i niemożliwe jest dokonywanie ocen. To stanowisko deskryptywne.
2. Nie oznacza, że wszystko, co zdarza się w danej kulturze, jest dobre/moralne/wartościowe/normalne. Chodzi o zrozumienie Innych, a nie akceptację.
3. Nie oznacza uznania, że wszystko, w co wierzy się w danej kulturze, jest prawdą.
4. Nie oznacza, że kultury różnią się pod każdym względem, że nie ma kulturowych uniwersaliów. Mogą istnieć uniwersalne i lokalne znaczenia/wartości.
5. Nie oznacza, że „wszystko jest względne”, włącznie z samym relatywizmem kulturowym. Chodzi o uświadomienie sobie różnic w ocenach.
6. Nie oznacza, że nie wolno porównywać kultur – trzeba sprecyzować kategorie i kryteria. Porównywanie bez oceniania.

Kultura

Pojęcie:
- Początki w starożytnym Rzymie: colo, colere = uprawiać, hodować.
- Utożsamiana z cywilizacją i wartościowana pozytywnie.
- Przeciwstawienie kulturze naturze, przekształcanie natury przez człowieka.
- Obejmuje wszystko, co zostało wytworzone przez człowieka, zbiorową działalność.
- Zachowania wyuczone, nie genetyczne, nabywane przez uczenie się i obcowanie z innymi.
- Symboliczny i opisowy charakter, nie wartościujący.
- W XVIII w. odnoszona do doskonalenia się człowieka, szeroko używana w XIX w. w odniesieniu do dorobku społeczeństw, zamiennie z „cywilizacją”.
- Edward Tylor (1871): Kultura to złożona całość obejmująca wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawo, obyczaje i inne zdolności nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa.
- Antropologia ewolucjonistyczna: Kultura jako świadome działanie ludzkiej racjonalności. Cywilizacja i kultura wykazują cechę rozwoju – postęp. Nie ma jednej definicji kultury i teorii kultury.
- Współczesna koncepcja kultury: Wynik badań antropologii przełomu XIX/XX w. i szkoły F. Boasa, skłaniającej się ku relatywizmowi kulturowemu. Sceptycyzm wobec ewolucji, kategorie takie jak rasa, płeć, wiek są konstruktami kulturowymi.
Atrybuty kultury:
- Uczenie się:
  - Kultury się uczymy. Nikt nie rodzi się z językiem, religią, rolami płciowymi, politycznymi, ekonomicznymi; wyznaczają to biologia, „wrzucenie” w kulturę, opanowanie jej przez enkulturację (od dzieciństwa), obserwację, naśladownictwo.
- Uwspólnienie:
  - Kultura to zasób wspólny, nie własność jednostki, ale wspólnoty, która się nią posługuje, „ma” ją i „wytwarza”. Wyuczone i wspólne sposoby myślenia, odczuwania i zachowywania się. Elementy kultury nie muszą być w pełni podzielane przez wszystkich. Kultura jest przynależna „mniej lub bardziej” jakiemuś społeczeństwu.
  - Ralph Linton:
    - Kultura składa się z wielości „typów” i stopni uwspólnienia, polega na dystrybucji.
    - Pewne jednostki znają i praktykują pewne zachowania i wzorce, a inne jednostki – inne zestawy zachowań.
    - Uniwersalia: Elementy kulturowe praktykowane przez całe społeczeństwo (język).
    - Alternatywy: Elementy praktykowane przez pewne jednostki i podgrupy inaczej (kuchnia, religia).
    - Specjalności: Elementy praktykowane przez jedne jednostki i podgrupy, a przez inne nie (gra na gitarze).
    - Warianty: Umiejętności i obyczaje wspólne bardzo wąskim kręgom.
      $uniwersalia – alternatywy - specjalności – warianty$ = wzorami dystrybucji kultury (Linton)
- Symboliczny charakter:
  - Ludzie nadają i odczytują znaczenia, używają symboli (przedmioty, gesty, dźwięki, obrazy).
  - Znaczenie jest konwencjonalne, zależne od kultury.
  - Symbolem są słowa – „książka”, „pies”: bez związku symbolu z określanym przedmiotem.
  - Geertz: „Kultura jest siecią znaczeń”, stanowimy w niej system znaczeń. Człowiek nie potrafi inaczej doświadczać świata naturalnego i społecznego jak tylko za pośrednictwem symboli kulturowych.
- Integralność:
  - Kultura to złożona całość (Tylor) – żadna kultura nie stanowi pojedynczej całości lub chaotycznej mieszaniny luźnych części. Każda kultura to system składający się z wielu elementów pozostających w pewnych funkcjonalnych związkach. Dla antropologii istotne są 4 obszary funkcjonalności: ekonomia, religia, polityka, system pokrewieństwa. Każda z dziedzin jest odrębna, ale zintegrowana z pozostałymi. Zmiana w którejś z dziedzin ma konsekwencje we wszystkich pozostałych.
- Adaptacyjność:
  - Każde społeczeństwo umiejscowione jest w konkretnym kontekście przestrzennym – środowisku przyrodniczym. Grupa musi zmierzyć się z wyzwaniami i możliwościami (zwierzęta, klimat, ukształtowanie terenu, woda, zasoby). Do środowiska przystosowujemy się behawioralnie, a nie cieleśnie/fizycznie, to skok ponad adaptację fizyczną, zachodzi ona szybko i jest podatna na innowacje.
Etnocentryzm: Studiując kultury, wyrażamy sądy o innych społeczeństwach w kategoriach własnej kultury i uprzedzeń. Etnocentryzm to przekonanie o bezwzględnej wyższości danej kultury nad innymi, a oceny w kategoriach dobry/zły, moralny/niemoralny, normalny/nienormalny, wartościowy/bezwartościowy dokonywane są zawsze z kulturowego punktu widzenia.
Synkretyzm kulturowy: Adolf Bastian wykazywał, że kultury są hybrydami, nie istnieją czyste kultury. Każda kultura czerpie z różnych źródeł, zależy od zapożyczeń i ciągle się zmienia. Różnice kulturowe są wynikiem lokalnych środowisk naturalnych i kontaktów między populacjami. Zapożyczenie to mechanizm zmiany kulturowej. Synkretyzm mówi, że każda kultura to mieszanka elementów włączonych w obieg danej kultury.
- Podstawowe formy synkretyzmu: Dyfuzja
  - Dyfuzji ulega idea, a forma powierzchniowa pozostaje bez zmiany.
  - Dyfuzji ulega forma a idea pozostaje bez zmian.
Subkultura i kontrkultura:
- Subkultura: Grupa w obrębie społeczeństwa wyróżniająca się pewnymi aspektami zachowań (ubiór, język, przekonania, styl życia), która nie jest sprzeczna z wartościami kultury. W antropologii w skład subkultury wchodzą: subkultury etniczne i subkultury młodzieżowe.
- Kontrkultura: Kultura grupowa należąca do szerszego systemu kulturowego, posiadająca inne wartości i normy niż kultura dominująca. Jest sprzeczna z kulturą dominującą. Kultura dominująca może z biegiem czasu asymilować wzorce kontrkulturowe lub subkulturowe, np. hipisi w l. 60-70 byli kontrkulturą, obecnie ich wzorce zostały częściowo zasymilowane – to przykład zmiany kulturowej. Subkultury posiadały korelaty związane ze sposobem konstruowania tożsamości ich aktorów: styl ubierania się, rodzaj gustu, preferencje artystyczne, preferencje muzyczne, rastamani, hipisi, punk, grunge, hip hop.
Post-subkultury: Kultury grupowe w ponowoczesności (współcześnie), w których tożsamość aktora jest sfragmentaryzowana, poddana presji mediów masowych, jak również rozproszona. Kultura grupowa konstytuowana jest przez zapożyczenia elementów z innych zjawisk kulturowych, a istotnego znaczenia nabierają moda/ sposób ubierania się, gust, styl. Występują w niej także kontakty zapośredniczone.
- David Muggleton: „Wysoki stopień mobilności w sposobie ubierania się staje się źródłem zabawy i przyjemności. Ludzie ci nie muszą przejmować się sprzecznościami pomiędzy tożsamościami związanymi z poszczególnymi subkulturami, ponieważ nie ma mowy o żadnych zasadach, autentyczności, zaangażowaniu ideologicznym – można jedynie grać w stylistyczną grę”.
Podsumowanie:
- A.L. Kroeber i C. Kluckhohn:
  - Kultura jest związana z człowiekiem.
  - Kultura jest zjawiskiem ponad-jednostkowym (społecznym).
  - Kultura jest regularna, powtarzalna, częstotliwa.
  - Kultura jest zbiorem zachowań wyuczonych.
  - Kultura ma wymiar czasowy.
  - Kultura ma wymiar przestrzenny.
  - Kultura jest systemem.
  - Kultura jest prawidłowa.
  - Kultura jest aparatem adaptacyjnym człowieka.

Obserwacja

Funkcjonalizm (XX w.): Każdy element kultury ma określoną funkcję, której poznanie jest najważniejszym zadaniem antropologii i nauk społecznych.
- Malinowski: Odrzucił dyfuzjonizm i „spekulatywną historię”, skupiając się na funkcjonowaniu kultury w teraźniejszości.
Antropologia gabinetowa: Pierwsi antropologowie (G. Frazer) nie prowadzili badań własnych, bazowali na relacjach innych badaczy.
Obserwacja uczestnicząca: B. Malinowski wprowadził jakościową zmianę w metodzie antropologicznej dzięki badaniom na wyspach Triobrianda.
Długotrwałe badania: Następcy Malinowskiego starali się prowadzić obserwacje przez dłuższy czas (1-2 lata) i uczyć się języka badanej społeczności.
Relacja kultura-struktura społeczna: Nacisk na różnorodne aspekty relacji między kulturą i strukturą społeczną (trudne, bo ludy te nie posiadały pisma).
Od porównań do analizy holistycznej: Od porównań izolowanych zachowań i elementów kulturowych badanych społeczności zwrócono się w stronę intensywnego i holistycznego analizowania struktury.
Etnografia: Poznawania zachowań ludzkich w bezpośrednim kontakcie (obserwacja uczestnicząca i wywiady), dążenie do sensu działań społecznych przez zaangażowanie się badacza w interakcje tworzące rzeczywistość danej grupy (Kristen Hastrup, James Clifford).
Ewolucjonizm: J. Frazer, L.H. Morgan, E. Tylor
Model antropolog-badacz:
- Antropolog w metropolii i „człowiek na miejscu” (urzędnicy, misjonarze, kupcy, podróżnicy).
- Współpraca z doświadczonym badaczem w terenie.
- Generacja „przejściowa” – łączenie modelu Tylora i Morgana z badaniami profesjonalistów w terenie (badania Indian – Biuro Etnologii USA, l. 90. XX w.).
„Notes and Queries on Anthropology for the Use of Travelers and Residents in Uncivilized Lands” (1874): Podręcznik do prowadzenia obserwacji (Royal Anthropological Institute), lista pytań zgrupowanych tematycznie – jak prowadzić badania i poprawić jakość raportów badawczych pisanych w ramach autorskich obserwacji z podróży, z doświadczeń życia w egzotycznych krajach – miało to służyć antropologom pozostającym w zachodnich metropoliach
Brytyjska wyprawa badawcza w Cieśninie Torresa (1898): Badanie wyspiarzy (William H. Rivers, Charles Seligman). Punkt zwrotny w antropologicznym podejściu badawczym
Początki XX w.: F. Boas, B. Malinowski, A. Radcliffe-Brown, M. Mead – badania w terenie, model naukowca z uniwersyteckim przygotowaniem, który wyprowadza teorie z własnych badań obserwacyjnych . Wymóg badań terenowych, obserwacja na miejscu, uczenie się języka, coraz większy rygoryzm metodologiczny.
- Malinowski: „Uchwycić tubylczy punkt widzenia”.
- Kristen Hastrup: „Obserwacja to cecha dystynktywna praktyki antropologicznej”.
- James Clifford: „Społeczność antropologów nie tylko używa terminu badania terenowe, ale sama jest przez ten termin definiowana”. Badania terenowe są rękojmią prawdy o egzotycznej społeczności i znakiem profesjonalizmu”.
Rola informatora-tubylca: Współpraca z antropologiem.
Interpretacja rzeczywistości: Czy antropolog opisuje to, jak widzą świat tubylcy, czy tworzy własną wersję we współpracy z informatorami?
Raport z badań: Publikacja w postaci tekstu, narracji.
Wzmocnienie roli informatora (XX w.): Nadanie tekstowi dialogicznych cech, co „burzy monofoniczny autorytet” (Clifford).
- June Nash: „We Eat the Mines, the Mines Eat Us” (1979)
- Ralph Bulmer, Ian Majnep: „Birds of My Kalam Country“ (1977)
- Joseph B. Casagrande: „In the Company of Man: Twenty Portraits by Anthropologists“ (1960)
Założenia obserwacji:
- Praca w terenie.
- Spersonalizowany charakter.
- Wieloczynnikowość.
- Długotrwałe zaangażowanie.
- Indukcyjny charakter.
- Dialog.
- Holistyczny charakter.
Typy obserwacji:
- Uczestnicząca (jawna, ukryta)
- Nieuczestnicząca
Umiejętności obserwatora:
- Zdolności językowe.
- Wrażliwość.
- Dobra pamięć.
- Zamierzona naiwność.
- Umiejętności pisarskie.
Role w terminach członkostwa:
- Członkostwo peryferyjne: Obserwacja i interakcje, tożsamość insidera, ale bez udziału w ważnych aktywnościach.
- Członkostwo aktywne: Działania w obrębie grupy, bez angażowania się w wartości, cele i postawy.
- Członkostwo pełne: Analiza kontekstów, których sam jest aktywnym uczestnikiem, rola rzecznika grupy.
Problemy:
- Trzymanie się wizji świata promowanej przez obiekt badania, problem przekładalności i „going native”.
- Problem obiektywizmu.
Przekład jest podwójny:
1. Tubylcze pojęcia na język etnografa.
2. Przełożenie konkretnego doświadczenia na tekst.

Ewolucjonizm

Wpływ darwinizmu: Ewolucja objęła nauki, pierwsi antropologowie (nie uczniowie Darwina) publikowali w tym samym czasie, co „O powstawaniu gatunków”.
Rozwój społeczeństw: Przyporządkowanie ludów/plemion i instytucji kolejnym etapom ewolucji, wskazanie mechanizmów rozwoju i pochodzenia. Wzorując się na mechanizmach gatunków biologicznych, argumentowano, że każda struktura jest najpierw bardzo prosta, ulega wraz z rozwojem skomplikowaniu – ewolucja oznacza bowiem postęp i ulepszanie. Bardziej złożone formy uważano za wyższe niż wcześniejsze i prostsze, a społeczeństwo wiktoriańskie uznawano za najbardziej rozwinięte. Przekonanie o wyższości społeczeństw zachodnich nad innymi. Zakładano, że instytucje Europejczyków mają najbardziej rozwiniętą formę: rodzina nuklearna, chrześcijaństwo, monogamia, własność prywatna, demokracja parlamentarna, moralność Zachodu, formy rodziny, małżeństwa, własności, organizacji politycznej.
Instytucje i kultura niematerialna:
- Współcześnie istnieją społeczeństwa przypominające paleolityczne – relikty dawnych czasów.
- Społeczeństwa pierwotne służą za ilustrację pierwszych stadiów rozwoju ludzkości, rozróżnienie na ludy wyższe i niższe: R. Deliege
  - ludy niższe
    - infantylny sposób myślenia
    - brak wynalazczości
    - anarchia lub tyrania
    - komunizm pierwotny
    - wspólnota seksualna, promiskuityzm
    - ignorancja religijna, amoralność
  - ludy wyższe
    - myślenie naukowe
    - zdolność do tworzenia nowych technologii
    - demokracja parlamentarna
    - własność prywatna
    - monogamia
    - monoteizm, przestrzeganie zasad moralnych
Cele antropologii: Dotarcie do początków nowoczesnych instytucji i stworzenie klasyfikacji społeczeństw i kultur. Wszystkie społeczeństwa przechodzą tę samą drogę, jedne są na początku, inne przebyły dłuższy odcinek, ludzkość idzie od prostoty do złożoności, od irracjonalności do racjonalności. Podstawą było założenie o jedności natury ludzkiej i gatunku ludzkiego. Porównując różne kultury, antropologowie ewolucjonistyczni chcieli dotrzeć do zasad dotyczących kultury całej ludzkości pokazując podobieństwa w różnych kulturach.
Lewis Henry Morgan:
- „Społeczeństwo pierwotne” (1877) – stadia rozwoju ludzkości: dzikość, barbarzyństwo i cywilizacja (podział na okresy – niższy, średni i wyższy).
- Przechodzenie od jednego do drugiego następuje w sposób „naturalny i konieczny” – to jednotorowa droga rozwoju ludzkości.
- Wspólne pochodzenie całego gatunku ludzkiego.
- Człowiek jest istotą twórczą, postęp odbywa się dzięki wynalazkom.
Edward Burnett Tylor:
- „Anthropology” (1881) – historia ludzkości jest historią ewolucji, istotne jest zróżnicowanie rasowe.
- Mimo różnic rasowych o podobieństwie przesądza budowa ciała i sposób funkcjonowania umysłu.
- Ludzie należą do jednego gatunku, ale różnie przebiegała ich ewolucja.
- „Cywilizacja pierwotna” (1871) – rozwój religii, pojęcie animizmu, najbardziej pierwotne społeczeństwa nie posiadają najwyższego bóstwa – wielcy bogowie mogą pojawiać się dopiero w wyniku długotrwałej ewolucji Religia rozwija się od „dzikiego czciciela fetyszów” do cywilizowanego chrześcijanina. Religia to „wiara w istoty duchowe”, to zjawisko uniwersalne, obecne w każdym społeczeństwie . Wierzenia zwane animizmem są wspólnym mianownikiem wszystkich religii, punktem początkowym, elementarną formą życia religijnego – typową dla początków gatunku ludzkiego.
- Wiara w duchy wiązała się z postawami lęku lub szacunku wobec istot duchowych i niematerialnych – to podstawy pierwotnych religii. Te wierzenia rozciągnięto na wszystkie zjawiska przyrodnicze, człowiek czci duchy – pragnie powstrzymać je przed szkodzeniem mu i zyskać ich przychylność, nie podlegają kontroli człowieka. Tak rozwinął się kult przodków.

Funkcjonalizm

Bronisław Malinowski (1884-1942): Funkcjonalizm jako psychologizm.
- „Argonauci Zachodniego Pacyfiku”, „Ogrody koralowe i ich magia”, „Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji”, „Mit, magia, religia”.
- Badania na Wyspach Triobrianda (1914-1918).
- Metoda badawcza: rozbicie namiotu we wiosce, badanie społeczeństwa w sposób holistyczny.
- Wierzenia, rytuały, klany, organizacja polityczna i praktyki ekonomiczne nie mogą być studiowane w izolacji od siebie, ale należy wydobyć ich powiązania.
Założenia badawcze Malinowskiego:
- Wszechstronność – żaden element kultury nie może być wyjaśniony w izolacji od pozostałych.
- Krytycyzm wobec źródeł – należy starannie odróżnić to, co ludzie mówią o swoich działaniach od tego, jakie te działania są w rzeczywistości.
- Próba odkrycia w myśleniu i działaniu „dzikich” swoistej logiki – nastawienie na równouprawnienie wszystkich kultur: „Próbując zrozumieć cudzy pogląd na świat poszerzamy swoje własne spojrzenie na świat”.
- Etnolog musi odciąć się od swoich pobratymców oraz powinien na jak najdłużej zamieszkać w tubylczej wiosce i starać się nawiązać z tubylcami jak najbliższy kontakt. Tylko przestrzegając tych zasad można mówić o rzetelności w badaniach obserwacyjnych.
- Badacz nie ogranicza się do obserwacji faktów i zachowań, chce poznać sposób myślenia tubylców.
- Badacz bada nie tylko relacje między dwoma instytucjami, ale też związek między instytucją a całościową strukturą społeczeństwa
- Ostatecznym celem antropologii jest „uchwycenie tubylczego punktu widzenia, stosunku krajowca do życia, zrozumienie jego poglądu na świat”.
”Argonauci Zachodniego Pacyfiku” System wymiany kula:
- Mieszkańcy archipelagu Triobrianda – system obejmujący wiele plemion tworzący zamknięty krąg.
- mwali - naramienniki z białych muszli – wędrują w jednym kierunku soulava. naszyjniki z czerwonych muszli – wędrują w przeciwnym kierunku.
- Przedmioty codziennego użytku (drugorzędne znaczenie w wymianie).
- Wymiana mwali na soulava powtarzana w nieskończoność – nie zatrzymuje się tych przedmiotów, nie używa się ich na co dzień. Są one vaygu’a – zbyt cenne, by je zakładać - kosztowności – symbole statusu
- System nie polega jednak na wymianie materialnej – gospodarczej. Łączy się z ceremoniami magicznymi i publicznymi Wymieniają się mężczyźni – zawsze w określonym kierunku: gdy ktoś daje mwali otrzymuje soulava i odwrotnie.
- Od pozycji społecznej zależy liczba partnerów – niżej postawieni mają kilku, wodzowie niemal 200. Przetrzymywanie przedmiotów jest ograniczone w czasie, jednak wiąże dwie osoby na zawsze, to związek na całe życie, kosztowności przekazywane są w linii męskiej. Ofiarowanie ich to wysoce sformalizowana czynność ceremonialna i ma znaczenie magiczne. Kosztowności, które są szczególnie cenne mają własne nazwy i wiele osób ubiega się o możliwość ich posiadania – przy wymianie starają się wpłynąć na decyzję ofiarującego dając mu inne przedmioty, zwierzęta domowe, owoce. Dzięki tym powiązaniom ludzie posiadają system sprzymierzeńców, to swoiste powinowactwo w sąsiednich wioskach i na