Kasaysayan at Pag-unlad ng Wikang Filipino

PANAHON NG KATUTUBO (Simula-1565)

• Puwang ng mga wika bago dumating ang mga Kastila: Negrito, Malay, Indonesian na pinag-aaralan sa konteksto ng mga gawi at kultura sa kapuluan.

• BAYBAYIN: ang pangunahing katutubong sistemang pagsulat bago dumating ang mga dayuhang mananakop.

  • 3 patinig: $3$ patinig; 14 katinig: $14$ katinig.

  • Saklaw ng baybayin: pagbuo ng tunog batay sa pagsulat at pagbigkas; halimbawa ng mga kombinasyon tulad ng mga patinig at katinig na nabubuo rito (e.g., ka, ta, pa, ya, etc.).

• Laguna Copperplate Inscription (AD 900): tanda ng sinaunang pagsusulat na nagpakita ng halo ng mga impluwensyang Javanese, Old Malay, at Old Tagalog.

• MGA MAHALAGANG KONSEPTO:

  • Pag-usbong ng unang mga sistema ng pagsulat at pagsasalin ng wika sa rehiyon.

  • Pagtukoy sa katutubo bilang batayang punto ng wikang pambansa sa hinaharap.

PANAHON NG KASTILA (1565-1898)

• Pagdating ng mga Kastila(333 taon)

  • wikang Espanyol—hindi naging malawak ang sakop ng wikang dayuhang ito sapagkat tanging mga illustrado at edukadong mamamayan ang nabigyan ng pagkakataon.Nais mapanatili ang kapangyarihan ng nakaupo sa pwesto; may takot na mag-alsa ang mga Pilipino kapag natutong Espanyol.

• Tagalog, Sebuwano, Ilokano, Muslim, at iba pang grupo; may kani-kaniyang kultura at etnolingguwistikong grupo

• Wikang katutubo - ginagamit bilang wikang panturo

• 1550 - Naglabas ng kautusan ang espenya

• Mayo 25, 1596: Gob. Tello—Relihiyong Kristiyanismo; Prayle—nag-aral ng mga wika sa bansa; Wikang Kastila ang itinuro sa mga Indio.

• 1581: Arte y Diccionario de Tagala

• 1792: Carlos IV - ipinag-utos ang paggamit ng wikang Kastila sa mga paaralan para sa mga katutubo/Indio.

• 1850: Nabuo ang diksyonariong Wikang Cebuano

• 1897: Biak-na-Bato at ang Katipunan(emlilio aguinaldo, unang rebuplika) – konteksto ng pambansang kilusan at pagnanais ng mga Pilipino na magkaroon ng sariling wika bilang identidad at instrumento ng damdaming makabayan. Opsyonal sa konstitusyon

PANAHON NG AMERIKANO (1900-1941)

• Ingles bilang instrumento ng pananakop

• Mapagkadiling asimilasyon

• Wika at edukasyon ang ipinamana ng mga Amerikano.

• 1901: Batas Blg. 74 ng Philippine Commission – Ingles bilang wikang panturo sa mga paaralan.

• Thomasites - Mga guro ng panahon nito

• Wikang Bernakular -

  • wikang pantulong sa pagtuturo noong pansamantalang panahon.

  • 1931: Panukalang Batas 577– Nilagdaan ng kalihiim ng public Intruction

  • paaralang primarya simula 1932-1933

PANAHON NG KOMONWELT (1935-1945) -

• Saligang batas 1935 : Art. IX, Sec. 3 – nagtakda ng mga hakbang tungo sa isang pambansang wika(pagpapaunlad at pagpapatibay). “ ang Kongreso ay gagawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pagpapatibay ng isang wikang pambansa batay sa isang wikang pambansang batay sa isa sa mga umiiral ng katutubong wika/

• Saligang batas 1936 - pagsisimula ng pagtatatag at pagpapaunlag ng isang tunay na wikang pambansa

• Suriang Wikang Pambansa (SWP/LWP/KWF): pagsisiyasat sa mga wika at pagbuo ng batayang wika.

  • Batas Komonwelt Blg. 184 (Nobyembre 13, 1936:) – pagtalakay sa SWP

  • Batas Komonwelt Blg. 184 (Enero 12, 1937) – Nagkaroon ng mga kagawad sa SWP

  • Nobyembre 9, 1937 – pagtukoy na katutubong wikang Tagalog bilang batayan.

• Dahilan ng pagpili sa Tagalog:
  1) Mas marami ang nakakapagsalita at nakauunawa

  2) Mas madaling matutuhan dahil kung ano ang bigkas ay sulat

  3) Ginagamit sa Maynila na sentro ng kalakalan

  4) May historikal na basehan sapagkat ito ang wikang ginagamit sa himagsikan ng pinamumunuan ni Andres Bonifacio

  5) May aklat na panggramatika at diksyunaryo ang wikang tagalog

• Kautusang Tagapagpaganap(disyembre 30,1937)

• batas komonwelt blg.570 (hunyo 7, 1940)

• hunyo 19 1940 (sikular blg.26, bulitin blg. 26)

  • Pagtutro ng wikang pambansa

PANAHON NG HAPON (1942-1945) - Gintong Panahon

• Order Militar Blg. 13 - Tagalog at Nihongo lamang ang maaring gamitin(pambansang wika).

  • Ito ang Gintong Panahon dahil maraming mga libro at literatura ang umusbong dahil sa order militar blg.13

PANAHON NG REPUBLIKA (1946-Kasalukuyan)

• July 4, 1946: Millejo ng Republika ng Pilipinas – pagsisimula ng bagong konstitusyon at pagbangon ng pambansang identidad.

• marso 26, 1954: Proklamasyon Blg. 12

• Setyembre 23, 1955: Proklamasyon Blg. 186/187

  • Marso 29- Abril 4

  • Abril 2 → saarawan

• Setyembre 23, 1955: Proklamasyon Blg. 186/187

  • Agosto 13-19

  • Agosto 19 - kaarawan

• 4x na mahahalagang hakbang:

  • Pebrero 1956 :Nirebisa ang pagsasalin sa Pilipino ng Panatang Makabayan at ipinagamit sa mga paaralan

    • (Sirkular Blg. 21 nilagdaan ni Gregorio Hernandez, Jr. (Direktor ng Paaralang Bayan) → Itinuro at inawit ang Pambansang Awit sa mga paaralan.

  • Agosto 13, 1959: Kautusang Pangkagawaran Blg. 7 –

    • Ang wikang pambansa ay Pilipino

    • Lumikha ng mga puristang Tagalog.

    • Kalihim Jose E. Romero →Kagawaran ng Edukasyon 

      •Itinuturing ang panahong ito ng   pagpapandalisay at pagpupuro  ng katawagan

  • Nobyembre 1962

    • Kautusang Pangkagawaran - ang. Diosdado Macapagal

    • Pagsasa- Pilipino ng mga sertipiko at diploma ng mga paaralan

• Kautusang Tagapagpaganap blg. 96(october 24,1967)

• Memorandun Sirkular (marso 27, 1968) - paggamit ng wikang pilipino sa mga opisyal na komunikasyon sa mga transaksyon pamamahalaan

• memo sirkular blg. 227 (august 7,1969) - pagdalo ng mga pinuno at kawani ng pamahalaan na dumalo sa mga seminar na idaraos kaugnay ng SWP

• Memo sukular blg. 384 (August 17, 1970) - Inklusyon sa mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan sa pagasa-Pilipino ng kanilang komunikasoyon

• Resolusyon blg. 70 (feb 15, 1970) - paggamit ng wikang pambansa bilang wikang panturo sa elementarya

• Kautusan blg. 304 (marso 19, 1971) - pagsasarili o autonomy ng suruan ng wikang pambansa

• Memorandun Sirkular blg.488(hunyo 29, 1971) - tanggapan ng pamahalaan-magdiwang ng linggo ng wika

• kautusang panlahat blg.17 ( dec 1, 1972) Ipalimbas ang saligang batas sa wikang Pilipino at ingles bago idaos ang plebisito sa ratipiksyon nito

• Pag-sang-ayon ni Ivente Abad Santos, kalihiim ng katarungan - pagiging opisyal ng Pilipino bilang wikang pambansa sa bagong konstitusyon

• Saligang batas 1973 - hakbang tungo sa paglinang at pormal na adapsyon(filipino)

• Kautusang pangkagawaran blg. 25 (hunyo 19,1974)

• Kautusang Pangministri blg. 22(hunyo 21, 1978)

• Pebrero 25, 1986 - EDSA

• kautusang tagapagpaganap blg. 117(enero 1987)

• Kautusang tagapagpaganap blg. 134(disyembre 30, 1937) - Opisyal na ipinahayag ang wikang pambansa

• Order pangkagawaran blg. 22(marso 12, 1987)

• Kautusang tagaganap blg. 335(august 25, 1988)

• Kautusang pangkagawaran blg. 21(marso 19 1990)

• batas republika blg. 7104 -

  • 11 komisyoner; 8 part time, 2 full time, 1 tagapangulo

• MGA IMPORTANTENG BAGAY NA NAGPAPAKILOS SA PAG-UNLAD:

  • CHED Memo order blg. 29 →Paglalatag ng kurikulum at pagbuo ng asignatura na Filipino: Filipino 1 (Sining ng Pakikipagtalastasan), Filipino 2 (Pagbasa at Pagsulat sa Iba’t ibang Disiplina), Filipino 3 (Retorika).

  • 1971: Linggo ng Wika – pagdiriwang at paglaganap ng wikang pambansa.

  • 1987 Constitution of the Philippines – Filipino bilang opisyal na wika at midyum ng komunikasyon at pagtuturo.

MGA KASUNDUAN, ORTOGRAFIYANG FILIPINO, AT GRINDAHA

• Ortograpiyang Filipino:

  • 2001: Revisyon ng Ortograpiyang Filipino; Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino.

  • 2006: Kautusang Pangkagawaran Blg. 42 – Gabay sa Ortograpiya ng Wikang Filipino.

  • 1987: Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino; Alfabeto ng Filipino na may 28 titik.

  • 2010-2020s: 104 Kalihim (Department of Education) – patuloy na pag-update ng ortograpiya at gabay.

  • 2013-2014: BINAGO ang Gabay sa Ortograpiya – Binangong Pambansa Ortograpiyang Filipino (Ortodaktura 1994/1997 na patnubay).

• Alfabeto ng Filipino:

  • 1940: Ang Alpabetong Tagalog (Balarila ng Wikang Pambansa) – ABaKaDa = 20 na titik; halimbawa: A B K D G H L M N NG P R S T W Y; opisyal na oktubre 4, 1971: Modernong Alpabeto na may 31 na titik: $A, E, I, O, U, B, K, D, G, H, L, M, N, NG, P, R, S, T, W, Y, C, CH, F, J, LL, Ñ, Q, V, X, Z$

  • 1987: Alpabeto (28 na titik) na binubuo nina: $A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, Ñ, NG, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z$; Tinukoy ang mga redandant na titik tulad ng C, Ñ, Q, X para sa pagbabaybay ng pambansang pangalan at katutubong salita.

• PAMBANSANG WIKA AT LINGUA FRANCA:

  • Filipino ang lingua franca ng bansa; eetikal at praktikal na kahalagahan bilang midyum ng komunikasyon sa pagitan ng iba't ibang rehiyon.

MGA PANGUNAHING TAO AT BAHAGING TAGA-SWP/LWP/KWF

• Unang Kagawad ng SURIAN NG WIKANG PAMBANSA (SWP/LWP/KWF):

  • Jaime C. De Veyra (Tagapangulo) – mula/sensus sa Samar-Leyte; Tagalog ang pangunahing wika ng surian.

  • Felix B. Salas; Rodriquez; Santiago Fonacier; Casimiro F. Perfecto; Filemon Sotto; Hadji Butu; Isidro Ed Regalado; Lope K. Santos (Tagalog) – nagkaroon ng mga pagkukulang at pagpapalit.

• Mga naging DIREKTOR ng SWP, LWP, at KOMISYONER ng KWF:

  • Lope K. Santos — 1941-1946

  • Jaime C. De Veyra — 1937-1941

  • Cirio H. Panganiban — 1948-1954

  • Julian Cruz Balmaceda — 1947-1948

  • Jose Villa Panganiban — 1946-1947

  • Cecilio Lopez — 1954-1955

  • Filemon Sotto — Cebuano; (hindi tinanggap ang pagkahirang)

  • Isidro Abad — ipinalit kay Filemon Sotto

  • Hadji Butu — pinalitan dahil sa karamdaman; Isidro Regalado ang humalili

  • Lope K. Santos — pumalit kay Hadji Butu

  • Nita P. Buenaobra — 1999-2006

  • Ponciano B. P. Pineda — 1970-1999

  • Cirila Panganiban; Ricardo Ma. Duran Nolasco — 2006-2008

  • Jose Laderas Santos — 2008-2013

  • Virgilio S. Almario — 2013-2020

  • Arthur P. Casanova — 2020-2027

• Mga mahahalagang punto tungkol sa mga institusyon:

  • SWP (Suriang Wikang Pambansa) at LWP (Linutong Linangan ng mga Wika sa Pilipinas) bilang mga pangunahing sangay na humubog sa pambansang wika bago ang KWF.

  • KWF (Komisyon ng Wikang Filipino) – nagpatuloy at nagpapatupad ng mga patakaran, orthography, at kurikulum na may kinalaman sa Filipino.

TIMELINE (MAHALAGANG MGA PANGYAYARING WIKA)

• $AD ext{-}900$ : Laguna Copperplate Inscription (halo-halong impluwensya) – indikasyon ng maagang pagsusulat.

• $1565$: Simula ng pananakop ng mga Kastila; nagsimulang lumaganap ang ideya ng pambansang wika.

• $1596$: Mayo 25 – Gob. Tello, Relihiyong Kristiyanismo; prayle – pag-aaral ng wika at pagtuturo ng Kastila sa mga Indio.

• $1780-1800$ (kasunod na mga panahon): paglaganap ng Arte y Diccionario de Tagala; 1550 Doctrina Cristiana.

• $1850$: Nabuo ang diksyunaryo ng Wikang Cebuano.

• $1936$: SWP/LWP – pagbuo ng batayang wika; $Batas Komonwelt Blg. 184$ (Nob. 1936) – pagsusuri.

• $1937$: Kautusang Tagapagpaganap Blg. 134; $Dec 30, 1937$ – Tagalog bilang batayang wika; $1937-1940$ – pagbuo ng mga patakaran.

• $1940-1946$: Kautusang Blg. 263; Batas Komonwelt Blg. 570; sirkular na nauugnay sa pagtuturo ng Wikang Pambansa.

• $1946-1948$: Pagsisimula ng Republika – paglinang ng pambansang wika.

• $1959$: Kautusang Pangkagawaran Blg. 7 – Ang wikang pambansa ay Pilipino; patnubay sa pagpapanday ng katawagan.

• $1960s-1970s$: Pagtitiyak ng wikang pambansa bilang wika ng edukasyon at pamahalaan.

• $1973-1987$: Bagong Konstitusyon; wikang pambansa ay Filipino/ Pilipino; midyum ng pagtuturo sa lahat ng antas.

• $1987$: Konstitusyon – Filipino bilang opisyal na wika; Wikang Pambansa – Filipino/Tagalog basis na bumubuo sa pambansang identidad.

• $1997$: Proklamasyon Blg. 1041 – Buwan ng Wikang Pambansa.

• $2001-2013-2019$: Rebisasyon ng Ortograpiya at Patnubay sa Ispeling;

  • $2009$: Kautusang Pangkagawaran Blg. 104 – Gabay sa Ortograpiya; $2013$: Binagong Gabay sa Ortograpiya ng Wikang Filipino.

의의와 연결성

• Pambansang wika bilang simbolo ng identidad, integrasyon, at pag-unlad ng bansa; pagbalangkas ng wika bilang kasanayan, kulturang pampulitika, at ekonomiya.

• Ethikal at praktikal na implikasyon:

  • Pagpapanatili ng mga katutubong wika habang isinasapuso ang Filipino bilang lingua franca.

  • Pagpapalago ng inklusibong edukasyon na sumasaklaw sa lahat ng wika at kultura sa bansa.

• Koneksyon sa mga naunang aralin:

  • Pagsasalin ng wika bilang progreso mula sa kolonyalismo patungo sa pambansang identidad.

  • Pagpapatibay ng wika bilang instrumento ng demokrasya, edukasyon, at kasarinlan.

PANG-UGNAYAN SA MGA TALAKAYANG ARAW-ARAW

• Paggamit ng Filipino sa kurikulum at paglago ng mga asignatura (Filipino 1-3; Malalim na pag-aaral sa retorika at komunikasyon).

• Importansya ng orthography at tamang pagbaybay para sa pambansang wika at pag-resolba ng mga isyung di-gaanong malabo.

PANG-EDUKASYON: MGA KATATAPANG KAHULUGAN

• Ang wika ay hindi lamang isang sistema ng komunikasyon, kundi isang paraan ng pagkakakilanlan, kultura, at pagharap sa pambansang hamon.

• Ang patuloy na pag-unlad ng wika ay nangangailangan ng aktibong partisipasyon ng mga guro, mag-aaral, at tagapaglathala upang mapanatili ang kahalagahan ng Filipino sa modernong lipunan.