Kultura i Edukacja w okresie Międzywojennym

Kultura Międzywojenna

• Odzyskanie niepodległości wpłynęło pozytywnie na rozwój polskiej sztuki.

• Kultura narodowa uwolniła się od ograniczeń narzucanych przez zaborców.

• Twórcy nie musieli skupiać się na tematach wolności i suwerenności.

• Odejście od kanonów prowadziło do nowych form i środków ekspresji artystycznej.

• Wielka Wojna odmieniła gusta, estetykę i potrzeby odbiorców.

• Powszechność edukacji, wzrost czytelnictwa, rozwój prasy, kinematografia i radiofonia wpłynęły na zmianę obyczajów i mentalności społeczeństwa.

• Działania państwa wspierały rozwój artystyczny.

• Mecenat państwowy wpływał na formę i zakres działalności artystycznej.

• Położono nacisk na stworzenie ogólnonarodowych kanonów, wzorców i symboli.

• W 1928 r. powołano Fundusz Kultury Narodowej.

• Fundusz wspierał działalność artystyczną i naukową poprzez stypendia i dotacje.

• W 1930 r. otwarto Bibliotekę Narodową w Warszawie.

• Jej zadaniem stało się gromadzenie, ochrona oraz rejestracja polskich druków i rękopisów.

Oświata i szkolnictwo wyższe

• Upowszechnienie i ujednolicenie edukacji było istotnym osiągnięciem II Rzeczypospolitej.

• W lutym 1919 r. wprowadzono obowiązek ukończenia szkoły powszechnej (podstawowej) dla wszystkich dzieci do 14. roku życia.

• W 1921 r. blisko dorosłych mieszkańców Polski nie potrafiła czytać ani pisać.

• Analfabetyzm spadł do ok. 20\% w pierwszej dekadzie niepodległości dzięki upowszechnieniu oświaty.

• Władze rozbudowały sieć szkół powszechnych.

• Placówki na Kresach Wschodnich wpływały na podniesienie poziomu cywilizacyjnego i kulturalnego.

• Szkoły powszechne przekazywały wartości patriotyczne i uczyły szacunku do państwa, utrwalając tożsamość narodową.

• Szkolnictwo średnie dynamicznie się rozwijało.

• Na początku lat 20. najpopularniejsze były ośmioletnie gimnazja z programami z czasów zaborów.

• W 1932 r. reforma Janusza Jędrzejewicza wprowadziła sześcioletnią szkołę ogólnokształcącą: czteroletnie gimnazjum i dwuletnie liceum.

• Polskie szkolnictwo średnie miało wysoki poziom nauczania.

• Nauka w gimnazjach i liceach była odpłatna.

• Szkoły zawodowe rozwijały umiejętności przydatne na rynku pracy.

• Szkoły te dobrze przygotowywały do pracy w przemyśle modernizującej się gospodarki w II RP.

• Doskonalono szkolnictwo wyższe.

• Funkcjonowały Uniwersytet Jagielloński w Krakowie i Uniwersytet Lwowski (Uniwersytet Jana Kazimierza).

• Powstały nowe ośrodki akademickie: Uniwersytet Warszawski oraz Politechnikę Warszawską.

• W 1919 r. ustanowiono uniwersytet w Poznaniu i Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie.

• W 1918 r. założono Katolicki Uniwersytet Lubelski.

• Powstały szkoły profilowe: Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Szkoła Wyższa Gospodarstwa Wiejskiego i Akademia Wychowania Fizycznego im. Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

• W 1938 r. działało 38 uczelni wyższych, na których kształciło się ok. 50 tys. studentów.

Rozwój Nauki

• Odzyskanie niepodległości korzystnie wpłynęło na polską naukę.

• Wielu polskich badaczy powróciło do kraju i działało na rzecz jego odbudowy.

• Powstawały samodzielne instytucje badawcze.

• Instytut Radowy, założony przez Marię Skłodowską-Curie, pogłębiał wiedzę z dziedziny onkologii.

• Swoją działalność rozszerzyły stowarzyszenia założone w czasach zaborów.

• Polska Akademia Umiejętności

• Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk

• Towarzystwo Naukowe w Toruniu

• Polskie Towarzystwo Historyczne

• Na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie powstała lwowska szkoła matematyczna, za której twórców byli Stefana Banacha i Hugona Steinhausa.

• Specjalnością tych uczonych była analiza funkcjonalna, która stała się dyscypliną naukową dzięki pracy doktorskiej autorstwa Stefana Banacha.

• Światowe znaczenie zdobyła inna praca uczonego, wydana w 1932 r. Teoria operacji liniowych, a przestrzeń Banacha do dziś jest bazą matematyczną informatyki.

• Do pierwszego pokolenia uczniów lwowskiej szkoły matematycznej należał m.in. Stanisław Ulam, współtwórca amerykańskiej bomby termojądrowej.

• Dzięki m.in. prof. Steinhausowi działalność szkoły lwowskiej była następnie kontynuowana na Uniwersytecie Warszawskim.

• Międzynarodowe uznanie zdobyli filozofowie Roman Ingarden i Kazimierz Tatarkiewicz, autor Historii filozofii.

• Ważną rolę odegrał Florian Znaniecki, który pogłębiał badania socjologiczne, zarówno w Polsce, jak i w USA.

• W światowych kręgach medycznych poważano prace Ludwika Hirszfelda.

• Jego pionierskie badania pozwoliły stworzyć klasyfikację grup krwi.

Literatura i sztuka międzywojenna

• Intensywny rozwój wszystkich form twórczości literackiej: poezja, proza i dramat.

• Wielu wybitnych pisarzy kontynuowało wcześniejszą działalność.

• Władysław Stanisław Reymont, autor Chłopów, otrzymał Nagrodę Nobla w 1924 r.

• Stefan Żeromski w Przedwiośniu ukazał dylematy pierwszych lat niepodległości.

• Kryzys wartości spowodowany Wielką Wojną oraz rewolucją bolszewicką odcisnął się na twórczości literackiej.

• Pisarze rezygnowali z tematów patriotycznych i podejmowali wątki dotyczące spraw ogólnoludzkich i artystycznych.

• Wielu twórców skupiało się w grupach literackich.

• Skamandryci: Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jan Lechoń, Jarosław Iwaszkiewicz i Kazimierz Wierzyński.

• Odrzucili patriotyczny patos, ale komentowali aktualne wydarzenia polityczne.

• Awangarda Krakowska, skupiona wokół Juliana Przybosia i Tadeusza Peipera, autora manifestu sztuki awangardowej Miasto, masa, maszyna.

• Futuryzm sławił postęp technologiczny i industrializację.

• Odrzucali dotychczasowe kanony i sprzeciwiali się regułom ortografii.

• Bruno Jasieński i Stanisław Młodożeniec.

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Bruno Schulz i Witold Gombrowicz.

• Powieść Ferdydurke Gombrowicza krytykowała tradycyjną edukację i wychowanie i stała się wydarzeniem literackim 1938 r.

• Literaci komentowali aktualne procesy społeczne i wydarzenia polityczne.

• Maria Dąbrowska, Pola Gojawiczyńska, Juliusz Kaden-Bandrowski i Tadeusz Dołęga-Mostowicz.

• Tadeusz Dołęga-Mostowicz w Karierze Nikodema Dyzmy krytycznie ukazał zależności towarzysko-polityczne ukształtowane przez sanację.

• Rozwinęła się sztuka felietonu i reportażu, reprezentowana przez Tadeusza Boya-Żeleńskiego, Kornela Makuszyńskiego i Melchiora Wańkowicza.

• Zainteresowaniem cieszyła się literatura popularna, zwłaszcza powieści sensacyjne, kryminały i romanse.

Kinematografia II Rzeczypospolitej

• Produkcja filmowa zaczęła się dynamicznie rozwijać w okresie międzywojennym.

• Kino traktowano początkowo jako rozrywkę dla mas.

• Szybko rosnące zarobki spowodowały, że angażowało się w nią coraz więcej zdolnych twórców.

• W pierwszych latach dominowały melodramaty i komedie.

• Z biegiem czasu kinematografia zaczęła produkować coraz ambitniejsze dzieła.

• Popularne stały się ekranizacje polskiej literatury (np. Pan Tadeusz z 1928 r.) i obrazy przestawiające przełomowe wydarzenia z historii Polski (np. Rok 1863).

• W latach 30. wprowadzono filmy dźwiękowe, a kino zyskało jeszcze większą popularność.

• Po przezwyciężeniu skutków Wielkiego Kryzysu wzrosła liczba i jakość polskich produkcji filmowych.

• Do najpopularniejszych gwiazd należeli Jadwiga Smosarska, Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza i Hanka Ordonówna.