สรุปอารยธรรมโลกยุคโบราณ

พัฒนาการของมนุษยชาติ

• ปัจจัยดึงดูดให้มนุษย์ตั้งหลักแหล่งได้แก่

• ลักษณะภูมิประเทศ

• ภูมิอากาศ

• ทรัพยากรธรรมชาติ

• ความอุดมสมบูรณ์ของดิน‐น้ำ

การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์

• แบ่งใหญ่ เป็น ๒ สมัย

1. สมัยก่อนประวัติศาสตร์ (ยังไม่มีตัวอักษร)

2. สมัยประวัติศาสตร์ (มีตัวอักษร)
   • ลำดับยุคโดยรวม

3. สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ⇒ ยุคหิน ⇒ ยุคโลหะ

4. สมัยประวัติศาสตร์ ⇒ สมัยโบราณ ⇒ สมัยกลาง ⇒ สมัยใหม่ ⇒ สมัยปัจจุบัน
   • ทฤษฎีกำเนิดมนุษย์ : เชื่อว่ามนุษย์ยุคแรกเกิดที่แอฟริกาแล้วอพยพกระจายไปทั่วโลก

สมัยก่อนประวัติศาสตร์

ยุคหินเก่า

• ระยะเวลา ≈ $2{,}000{,}000$ ปีก่อน
• ลักษณะสำคัญ

• เร่ร่อน–อาศัยถ้ำ – พึ่งพาธรรมชาติ

• ดำรงชีพแบบล่าสัตว์–เก็บของป่า

• ใช้เครื่องมือหินกระเทาะหยาบ

• รู้จักใช้ไฟ – นุ่งห่มขน/หนังสัตว์

• มีภาพจิตรกรรมฝาผนัง (Magdalenian)

• เริ่มมีพิธีกรรม–ความเชื่อ–การฝังศพ
  • ตัวอย่างศิลปะ

• ภาพวัวไบซัน ถ้ำอัลตามีรา (สเปน)

• ภาพสัตว์ ถ้ำลาสโกซ์ (ฝรั่งเศส)

ยุคหินกลาง

• ระยะเวลา ≈ $10{,}000–6{,}000$ ปีก่อน
• ลักษณะสำคัญ

• ยังเร่ร่อน แต่เริ่มสร้างที่พักชั่วคราว

• เครื่องมือหินแบบ Hoabinhian และ Microliths

• เริ่มเพาะปลูก–เลี้ยงสัตว์เล็กน้อย–ประมงชายฝั่ง

• ประดิษฐ์ตะกร้า เครื่องดินเผา ธนู เรือไม้ เบ็ด ตะขอ

• ใช้กระดูก/เปลือกหอยทำเครื่องใช้

• มีสุนัขเป็นสัตว์เลี้ยง

• มีภาพและสิ่งของประกอบพิธีกรรม

ยุคหินใหม่

• ระยะเวลา ≈ $6{,}000$ ปีก่อน
• ลักษณะสำคัญ

• ตั้งบ้านเรือนเป็นชุมชนเกษตรกรรม

• เพาะปลูก – เลี้ยงสัตว์ – ชลประทาน

• เครื่องมือหินขัด – รถลาก

• ทอผ้า ทำเครื่องดินเผา อนุสาวรีย์หิน

• เริ่มมีโครงสร้างปกครอง หัวหน้าชุมชน กฎหมาย

• ความเชื่อบูชาพระอาทิตย์–สิ่งเหนือธรรมชาติ

• ถูกมองเป็น “การปฏิวัติครั้งสำคัญของมนุษยชาติ”
  • แหล่งสำคัญ

• หมู่บ้านสการาเบรย์ (Skara Brae) สกอตแลนด์

• สโตนเฮนจ์ (อังกฤษ)

ยุคโลหะ

• เริ่ม ≈ $4{,}500$ ปีก่อน
• จุดเด่น

• ใช้โลหะ ทองแดง สำริด เหล็ก ทำเครื่องมือ/อาวุธ

• กองทัพเข้มแข็ง เกิดชุมชนเมือง–อาณาจักร

• แบ่งกลุ่มอาชีพ–สถานะทางสังคม

• ใช้แรงงานสัตว์ – ชลประทาน – ค้าขาย–แลกเปลี่ยนวัฒนธรรม

คำถามเชิงวิเคราะห์ (จากสไลด์)

• “เหตุการณ์ใดในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่ทำให้มนุษย์เปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างสำคัญ – เพราะเหตุใด”

• ประเด็นชวนคิด : การรู้จักเพาะปลูก–เลี้ยงสัตว์ (ยุคหินใหม่) ทำให้มนุษย์ตั้งถิ่นฐานถาวร, เกิดสังคม, การเมือง, วิทยาการ

สมัยประวัติศาสตร์ (สมัยโบราณ–ปัจจุบัน)

• สมัยโบราณ $3{,}500 ext{ ปีก่อน ค.ศ.}–476$
• สมัยกลาง (ศตวรรษ $5–15$)
• สมัยใหม่ $1492–1945$
• สมัยปัจจุบัน $1945–ปัจจุบัน$

อารยธรรมเมโสโปเตเมีย

ภูมิประเทศและยุคสมัย

• เริ่ม ≈ $3{,}500$ ปีก่อน ค.ศ. ในดินแดนระหว่างแม่น้ำไทกริส–ยูเฟรตีส (Fertile Crescent)
• ดินแดนโอเอซิสท่ามกลางทะเลทราย → ชนเผ่าหลายกลุ่มผลัดกันมีอำนาจ
• ไล่เรียงอำนาจ
\begin{aligned}
\text{Sumerians}& : 3{,}500 \text{ BC}\
\text{Akkadians}& : 2{,}400 \text{ BC}\
\text{Amorites (Babylon)}& : 2{,}000 \text{ BC}\
\text{Hittites}& : 1{,}590 \text{ BC}\
\text{Kassites}& : 1{,}200 \text{ BC}\
\text{Assyrians}& : 800 \text{ BC}\
\text{Chaldeans (New Babylon)}& : 612 \text{ BC}
\end{aligned}
• $539$ BC – พระเจ้าไซรัสมหาราช (เปอร์เซีย) ยึดครอง

ชาวสุเมเรียน

• “History begins at Sumer” (เฮโรโดตุส)
• การเขียน

• อักษรคูนิฟอร์ม (Cuneiform) ใช้ก้านอ้อ กดลงบนแผ่นดินเหนียว

• บันทึกเรื่องที่ดิน สัตว์ ผลผลิต – มหากาพย์กิลกาเมซ
  • ศาสนา

• พหุเทวนิยม – มนุษย์เป็นทาสเทพเจ้า

• สร้าง Ziggurat เป็นศูนย์บูชา
  • ปฏิทินจันทรคติ : $12$ เดือน $354$ วัน เดือนละ $4$ สัปดาห์
  • คณิตศาสตร์ : บวก–ลบ–คูณ–เลขยกกำลัง พื้นที่วงกลม มาตราชั่ง/ตวง/วัด เลขฐาน $60$
  • การเกษตร : คันไถเทียมวัว เกวียน ล้อ เครื่องจักรกลใช้แรงสัตว์ คลอง–ประตูกั้นน้ำ
  • เครื่องหมายสังคม “Standard of Ur” แสดงชนชั้น สงคราม–สันติภาพ

จักรวรรดิสำคัญ

• บาบิโลเนีย (อมอไรต์)

• ศูนย์กลาง : บาบิโลน ริมยูเฟรตีส

• กฎหมายน้ำ : “ประมวลกฎหมายฮัมมูราบี” $\big(\text{ตา ต่อ ตา, ฟัน ต่อ ฟัน}$\big) – แนวคิดรัฐสวัสดิการ
  • อัสซีเรีย

• ศูนย์ : นีนะเวห์ (แม่น้ำไทกริส)

• ชนชาตินักรบ ใช้อาวุธเหล็ก – ระบบปกครองเข้มแข็ง

• ห้องสมุดหลวงแห่งแรก
  • คาลเดีย (New Babylon)

• พระเจ้าเนบูคัดเนสซาร์ : สวนลอยแห่งบาบิโลน – Ziggurat ใหญ่สุด – ประตูอิชตาร์

ผลงานเด่น

• เสาศิลากฎหมาย สูง $8$ ฟุต (ลูฟร์)
• มหากาพย์ “Gilgamesh” (แผ่นดินเหนียว $12$ แผ่น พบที่นีนะเวห์)
• Hanging Gardens : สูง $75$ ฟุต พื้นที่ $400\times400$ ฟุต – มีระบบชลประทานชักน้ำจากยูเฟรตีส

ชาวเปอร์เซีย – ฟินิเซีย – ฮีบรู

• เปอร์เซีย

• ก่อตั้งจักรวรรดิรวมศูนย์ – ศาสนาโซโรอัสเตอร์

• ถนนหลวง–ระบบไปรษณีย์–เงินเหรียญลิเดียน
  • ฟินิเซีย

• ผู้ชำนาญการเดินเรือ – ไม้ซีดาร์สร้างเรือใบ

• เมืองขึ้นคาร์เธจ – อักษร Alphabet $22$ ตัว ⇒ ต้นแบบอักษรยุโรป

• ย้อมสีม่วงแดงจากหอย
  • ฮีบรู/ยิว (ดินแดนปาเลสไตน์)

• ความเชื่อดินแดนพันธสัญญา

• ให้กำเนิดศาสนายูดาย คริสต์ อิสลาม – พระคัมภีร์ไบเบิล

อารยธรรมอียิปต์

ภูมิศาสตร์และการเมือง

• ลุ่มแม่น้ำไนล์ ≈ $3{,}150$ BC
• “Egypt is the Gift of the Nile” – ฤดูน้ำหลากทิ้งตะกอน
• แบ่งดินแดน : อียิปต์บน (ใต้) – อียิปต์ล่าง (เหนือ)
• $3{,}000$ BC ฟาโรห์เมเนสรวมสองอาณาจักร

ศาสนา–ความเชื่อ

• พหุเทวนิยม : เทพสูงสุด Ra
• เชื่ออมตะ–โลกหลังความตาย → ทำมัมมี่
• เทพเด่น

• Osiris : เทพแห่งไนล์/ผู้ตัดสินคนตาย

• Isis : เทวีแห่งความอุดมสมบูรณ์

สถาปัตยกรรม

• พีระมิด – วิหาร – โอเบลิสก์
• ตัวอย่าง : มหาพีระมิดกิซา (คูฟู, คาเฟร, เมนคูเร) – สฟิงซ์

ศิลปะ–วรรณกรรม

• จิตรกรรม : หันใบหน้า–แขนด้านข้าง ลำตัวตรง
• ประติมากรรม : แข็งตรง เท้าซ้ายก้าวหน้า
• อักษร เฮียโรกลิฟฟิก – เขียนบนกระดาษปาปิรุส
• วรรณกรรม : คัมภีร์มรณะ

เศรษฐกิจ–สังคม–วิทยาการ

• เกษตร : ดินตะกอน–ข้าวสาลี ข้าวบาร์เลย์ ถั่ว ป่าน – คลอง/nอ่างเก็บน้ำ
• สังคมชนชั้น : สูง–กลาง–ล่าง
• คณิตศาสตร์ เรขาคณิต วิศวกรรมพีระมิด
• การแพทย์ สรีรวิทยา ทันตกรรม ศัลยกรรม
• ปฏิทินสุริยคติ นาฬิกาแดด

อารยธรรมกรีก

อีเจียน

• อารยธรรมไมนวน (เกาะครีต) – ไมซีเนียน (แผ่นดินใหญ่) เริ่ม ≈ $2{,}000$ BC
• รับอักษรจากฟินิเซีย

เฮลเลนิก ($750–336$ BC)

• นครรัฐ (Polis) เป็นอิสระต่อกัน – ภูเขาสูง/หุบเขาเล็ก เป็นอุปสรรคคมนาคม
• ศูนย์เมือง

• Acropolis : ยอดเขาศักดิ์สิทธิ์

• Agora : ลานกิจกรรม–ตลาด–เวทีประชุม
  • สปาร์ตา

• รัฐทหาร–เผด็จการทหาร – ฝึกเด็กชาย $7$ ขวบ เป็นนักรบตลอดชีวิต
  • เอเธนส์

• ประชาธิปไตยโดยตรง – ศิลปะ ปรัชญาเจริญ

• องค์กรปกครอง : สภาประชาชน สภา $500$ ลูกขุน Ostracism
  • สงครามเพโลพอนนีเซียน ($431–404$ BC) เอเธนส์แพ้สปาร์ตา

เฮลเลนิสติก ($336–31$ BC)

• ฟิลิป ที่ $2$ และ อเล็กซานเดอร์ มหาราช รวมกรีก ขยายสู่เปอร์เซีย–อียิปต์–อินเดีย
• ผสมผสานวัฒนธรรม – ศิลปะหรูหรา แสดงอารมณ์รุนแรง

ปรัชญา–วิทยาการ

• แนวคิดมนุษยนิยม – ปัจเจกชนนิยม – ธรรมชาตินิยม
• นักคิดสำคัญ

• Socrates : การตั้งคำถาม

• Plato : โลกแห่งแบบ

• Aristotle : บิดาแห่งรัฐศาสตร์/สังคมวิทยา

• Euclid : เรขาคณิต

• Archimedes : กฎแรงลอยตัว

• Hippocrates : บิดาการแพทย์

ศาสนา–กีฬา–ละคร

• เทพโอลิมปัส – โอลิมปิก – ละครบูชาเทพไดโอนิซัส (โศกนาฏกรรม)

เศรษฐกิจ

• ที่ราบจำกัด → ค้าขายทางทะเล ส่งออก น้ำมันมะกอก ไวน์ เครื่องดินเผา

ศิลปะสถาปัตย์

• วิหารพาร์เธนอน ระบบเสา–คาน
• ประติมากรรม : มนุษยนิยม–อุดมคติ–ท่วงท่าเป็นธรรมชาติ
• จิตรกรรม : ภาพบนภาชนะ – โมเสก (ยุคเฮลเลนิสติก)
• วรรณกรรม : โฮเมอร์ “อีเลียด–โอดิสซี” – เฮโรโดตุส “ประวัติศาสตร์”

อารยธรรมโรมัน

กำเนิด–การขยายอำนาจ

• คาบสมุทรอิตาลี – ลุ่มแม่น้ำไทเบอร์ – เคยภายใต้อิทรัสกัน
• ชนชาตินักรบ มีวินัย – ชนะฟินิเซียในสงครามพิวนิค ($264–146$ BC) → มหาอำนาจเมดิเตอร์เรเนียน
• ระบบถนนโรมัน (Roman Roads) – แบ่งปกครองเป็นมณฑล–เมือง–แขวง

การปกครอง

1. สาธารณรัฐ ($509–27$ BC)

   • กงสุล $2$ คน (วาระ $1$ ปี) – วุฒิสภา $300$ คน – สภาสามัญ

   • ภาวะฉุกเฉิน ให้กงสุลคนเดียวเป็น Dictator

2. จักรวรรดิ ($27$ BC–$476$ AD)

   • เริ่มสมัยออกุสตุส ซีซาร์ (หลังยุคจูเลียส)

   • ยุค Pax Romana ($27$ BC–$180$ AD) – ขีดสุดของความเจริญ สร้างถนน สะพาน ท่อส่งน้ำ

ศาสนา

• รับเทพกรีก – ประกาศ Edict of Milan ($313$ AD) ให้เสรีภาพศาสนา
• $380$ AD พระเจ้าไดโอซิอุส กำหนดคริสต์ศาสนาเป็นศาสนาประจำจักรวรรดิ

ศิลปะ–สถาปัตยกรรม

• คอนกรีต หินลงรัก – โค้ง (Arch) – โดม (Dome)
• อาคารเด่น : Pantheon – Colosseum – Circus Maximus – ซุ้มประตูชัย
• ประติมากรรม : แบบอุดมคติ + เหมือนจริง – อนุสาวรีย์บุคคลสำคัญ – จิตรกรรมผนัง

วรรณกรรม

• ภาษากรีก → ละติน
• ผู้เขียนเด่น : Cicero – Virgil “Aeneid” – Julius Caesar บันทึกแคว้นโกล – Livy ประวัติกรุงโรม
• ภาษาละติน เป็นรากของอังกฤษ–ตระกูลโรมานซ์

กฎหมาย

• Law of the Twelve Tables – Jus Gentium – Code of Justinian → ต้นแบบกฎหมายตะวันตก

วิทยาการสาธารณสุข

• โรงพยาบาลทหาร – ผ่าตัดคลอด – ยาสลบ
• ระบบท่อน้ำสะอาด–ท่อโสโครก – โรงอาบน้ำสาธารณะ

การล่มสลาย

• จักรวรรดิกว้างใหญ่ – การแย่งชิงอำนาจภายใน
• $284$ AD Diocletian แบ่งจักรวรรดิ ตะวันตก/ตะวันออก
• $476$ AD จักรวรรดิโรมันตะวันตก ถูกเผ่าเยอรมันโค่น → สิ้นสุดยุคโบราณ
• ตะวันออก ดำรงต่อเป็นจักรวรรดิไบแซนไทน์

การเชื่อมโยงแนวคิด–ผลสืบเนื่อง

• กฎหมายฮัมมูราบี + Twelve Tables → พัฒนากฎหมายสมัยใหม่
• ปฏิทินจันทรคติสุเมอร์ + สุริยคติอียิปต์ → พื้นฐานปฏิทินปัจจุบัน
• ประชาธิปไตยเอเธนส์ → รากคิดการเมืองตะวันตก
• ถนนเปอร์เซีย → ถนนโรมัน → เครือข่ายคมนาคมสากล
• ศิลปะกรีก → โรมันดัดแปลง → ยุคคลาสสิกของยุโรป

ประเด็นจริยธรรม–ปรัชญา–ผลกระทบสากล

• มนุษยนิยมกรีก กระทบการศึกษาศิลปศาสตร์สมัยใหม่
• กฎหมายโรมัน เน้นศักดิ์ศรี สิทธิ–เสมอภาค วางฐานสิทธิพลเมืองสากล
• ศาสนาคริสต์จากจักรวรรดิโรมัน กลายเป็นศาสนาหลักของยุโรป ส่งผลการเมือง–วัฒนธรรมยาวนาน
• นวัตกรรมชลประทาน–เกษตรของทุกอารยธรรม แสดงบทบาทสิ่งแวดล้อมต่อความรุ่งเรืองมนุษย์