LES 2 West en oost op nieuwe wegen - groepswerk MO 24-25

Pagina 1: Onderzoeksvraag & Referentiekader

Onderzoeksvraag

• Hoe veranderde de Romeinse samenleving in het WESTEN in de overgang van de klassieke oudheid naar de middeleeuwen?

Situering in het Referentiekader RR

• Tijd:

  • Noteer de correcte tijdvakken op de tijdlijn:

    • Klassieke Oudheid (K.O.)

    • Middeleeuwen (M.E.)

  • Plaats het nummer van de kaart op de tijdlijn.

  • Rijken:

    • Romeinse Rijk (RR)

    • West-Romeinse Rijk (WRR)

    • Oost-Romeinse Rijk (ORR)

    • Germaanse Rijken (G)

• Domein: Politiek

• Kaart 1: Ongeschreven materiële bron / ongeschreven visuele bron

Pagina 2: Oorzaken van Verandering

2.1 Natuurlijke Factor

• Temperatuur Evolutie (D1 p16):

  • 1e en 2e eeuw: Romeinse zomer, hogere gemiddelde temperatuur.

  • Overgang naar middeleeuwse herfst: daling van gemiddelde temperatuur.

  • Crisis in het Romeinse grootrijk, politieke verdeeldheid in het westen.

  • Gevolgen van klimaatverslechtering:

    • Minder landbouwopbrengsten

    • Meer hongersnoden

    • Meer ziektes

    • Stijgend sterftecijfer

    • Afnemend bevolkingsaantal

Besluit

• In de overgang van KO naar ME is er een koude periode.

Pagina 3: Economische Factor

2.2 Economische Factor

• Landbouwproductie:

  • KO: 1 kg zaad = 4 kg oogst.

  • 9e eeuw: 1 kg zaad = 2.7 kg oogst.

  • Dalende landbouwopbrengsten door klimaatverslechtering (kouder en droger).

Gevolgen:

• Minder voedsel

• Meer hongersnoden

• Meer ziektes

• Stijgend sterftecijfer

• Afnemend bevolkingsaantal

• Minder belastinginkomsten

• Minder overschotten

• Minder handelsverkeer

• Ruilhandel overheerst

• Kleinschalige landbouweconomie (autarkie)

• Toenemende bevolking op het platteland

Besluit

• In de overgang van KO naar ME is het Romeinse rijk in economische crisis.

Pagina 4: Sociale Factor

2.3 Sociale Factor

• Kaart D2 blz 16:

  • Roze = Romeinse Grootrijk

  • Groen = gebied van de Germanen

  • Groene pijlen = verspreiding van de Germanen.

Situering:

• Rond 600 v.C.: Germaanse stammen in Denemarken/Noorwegen/Polen/ Zweden.

• Omstreeks 200 n.C.: Germanen aan de grenzen van het Romeinse rijk (Rijn en Donau).

• 4e en 5e eeuw: migratie van Germaanse stammen naar het Romeinse rijk, met name naar WRR.

Oorzaak van Migratie:

• Klimaatverslechtering: kouder en droger.

Gevolgen van Migraties:

• Toenemende druk aan de grenzen.

• Afnemende veiligheid in het Romeinse rijk.

• Duurzame verdediging aan de grenzen.

• Stijgende populariteit van generaals (Soldatenkeizers).

• Afnemende macht van Romeinse keizers.

• Politieke ontevredenheid en economische achteruitgang.

Besluit

• In de overgang van KO naar ME zijn er grootschalige migraties van Germaanse stammen in het Romeinse Rijk.

Pagina 5: Politieke Factor

2.4 Politieke Factor

• Bron uit Memoria 2:

  • 1ste en 2de eeuw: 6 keizers die lang aan de macht waren.

  • Overgang KO naar ME: 27 keizers die elkaar snel opvolgen, met korte regeerperiodes.

  • Onderlinge machtsstrijd en hoge mortaliteit onder keizers:

    • Slechts 15% stierf een natuurlijke dood.

Gevolgen:

• Instabiel en chaotisch politiek bestuur.

• Kosten van verdediging stijgen door de druk aan de grenzen.

• Noodzaak van hogere belastingen en grotere defensie-uitgaven.

• Meer Germaanse migraties.

• Toenemend politiek geweld en minder macht voor Romeinse keizers.

Pagina 6: Eindbesluit

Conclusie

• De ondergang van het Romeinse grootrijk in de 3de – 6de eeuw was het gevolg van een langdurige evolutie door verschillende factoren die elkaar versterken.

Samenvatting van de Factoren:

• Natuurlijk: Klimaatverslechtering (kouder en droger)

• Economisch: Dalende landbouwopbrengsten

• Sociaal: Grootschalige migraties

• Politiek: Instabiel, chaotisch bestuur

Oefening

• Fluoresceer de juiste antwoorden:

  • 1ste - 2de eeuw: eenheid rond de Middellandse Zee, bloei.

  • Vanaf 395: verdeeldheid, crisis, Germaanse stammen aan de macht.

Pagina 7: Gevolgen van Verandering

3. Gevolgen van Verandering in de Samenleving

• Opdracht: Bestudeer document D4/1 p18.

Vergelijking: 1ste – 2de eeuw vs. 3de - 6de eeuw

• Bloeiperiode RR vs. Crisisperiode RR.

• Vrede in het rijk vs. Chaos in het rijk.

• Veilig vs. Onveilig.

• Geen verdedigingsmuren vs. Stevige verdedigingsmuren.

• Bloeiende handel vs. Afname van handel.

• Bevolking trekt naar de stad vs. Bevolking trekt naar het platteland.

• Grote steden vs. Kleine steden.

• Territoriale eenheid vs. Territoriale verdeeldheid.

Oefening

• Maak oefening 3 blz 19.