Untitled

Pamięć i jej rodzaje

Pamięć

Pamięć jest przeważnie określana jako utrwalenie wyniku nauki dzięki przechowywaniu oraz przywracaniu informacji. Tomasz Maruszewski definiuje pamięć jako proces, który odpowiada za rejestrowanie, przechowywanie oraz odtwarzanie doświadczeń.

Rodzaje pamięci

  1. Zgodnie z metodą zapamiętywania:

    • Pamięć mechaniczna: dosłowne zapamiętywanie materiału (np. uczenie się tekstu na pamięć).
    • Pamięć logiczna: związana ze zrozumieniem przyswajanej treści.

  2. Zgodnie z typem analizatorów:

    • Pamięć słuchowa
    • Pamięć wzrokowa
    • Pamięć dotykowa

  3. Zgodnie z czasem przechowywania informacji:

    • Pamięć sensoryczna: przechowuje dużą ilość danych percepcyjnych przez bardzo krótki czas (poniżej jednej sekundy). W ramach pamięci sensorycznej wyróżnia się:
      • Pamięć ikoniczną (wzrokowa)
      • Pamięć echoiczną (słuchowa).
    • Pamięć krótkotrwała: magazyn pamięci, który przechowuje niewielką ilość informacji (zwykle od 5. do 9. elementów) przez kilkanaście sekund.
    • Pamięć długotrwała: przechowuje ogromne ilości informacji przez długi czas (od kilku godzin do wielu lat).
Funkcje pamięci

Pamięć krótkotrwała można porównać do operacyjnej pamięci komputera – jest niezbędna do wykonywania operacji, aby zaktualizować wiedzę w pamięci długotrwałej, konieczne jest przeniesienie informacji do pamięci krótkotrwałej. Bezpośrednie odtwarzanie z pamięci długotrwałej jest niemożliwe.

Rodzaje informacji w pamięci

Z uwagi na rodzaj informacji wyróżnia się:

  • Pamięć deklaratywna: jawna, jej treści mogą być uświadomione i zwerbalizowane, dzieli się na:
    • Pamięć semantyczną – znaczenia słów, teorie, koncepcje, informacje o rzeczywistości.
    • Pamięć epizodyczną – wspomnienia, sytuacje oraz ich kontekst, zawiera pamięć autobiograficzną.
  • Pamięć niedeklaratywna: działa w sposób nieświadomy (np. umiejętność jazdy na rowerze).
Cechy pamięci

Władysław Witwicki wyodrębnił następujące cechy pamięci:

  • Szybkość: łatwość uczenia się mierzona czasem potrzebnym do zakodowania informacji.
  • Trwałość: określa możliwość odtworzenia danych po długim czasie.
  • Dokładność (wierność): zbieżność między zapamiętywanym a odtwarzanym materiałem.
  • Zakres (pojemność): ilość informacji, które można zapamiętać w trakcie jednorazowej ekspozycji.
  • Gotowość: łatwość odtwarzania zapamiętanych informacji.

Fazy pamięci

Proces pamięciowy składa się z trzech zasadniczych faz:

  1. Kodowanie informacji (nabywanie): organizowanie i przekształcanie napływających danych dla ich późniejszego przechowywania lub porównania. Wiele informacji jest przyswajanych bez świadomego zaangażowania uwagi, przy użyciu automatycznego przetwarzania.
  2. Przechowywanie: utrzymywanie informacji, różne rodzaje informacji są przechowywane w różnych magazynach pamięci, mogą ulegać redukcji, uproszczeniu lub zniekształceniu.
  3. Odtwarzanie: uzyskiwanie dostępu do danych. Dzieli się na:
    • Przypominanie (retrieval): wydobywanie informacji z pamięci długotrwałej.
    • Rozpoznawanie: zidentyfikowanie poprawnej odpowiedzi w prezentowanym zbiorze.
Problemy związane z odtwarzaniem

Jan Strelau porównuje przypominanie do poszukiwania informacji bez podanej ścieżki dostępu. Endel Tulving wyróżnił zjawiska wyjaśniające trudności w odtwarzaniu treści:

  • Paramnezja: niezdolność do przypomnienia sobie faktów, mimo świadomości ich związku.
  • Nieświadomy plagiat: przypominanie sobie faktu i błędne sądzenie, że jest to własna kreacja.
  • Déjà vu: fałszywe rozpoznanie czegoś jako znane.
  • Jamais vu: postrzeganie znanego jako nowego i nieznanego.

Pamięć autobiograficzna

Pojęcie pamięci autobiograficznej zostało wprowadzone w latach 70. XX wieku przez Tulvinga. Jest to pamięć indywidualnej przeszłości, będąca częścią pamięci deklaratywnej. Wyróżnia się:

  1. Wspomnienia autobiograficzne: konkretne doświadczenia związane z osobistą historią.
  2. Baza danych autobiograficznych: informacje zdobyte w ciągu życia, które można podzielić na trzy typy:
    • Informacje życiowe (okresy życia).
    • Zdarzenia ogólne (np. egzaminy, spotkania).
    • Zdarzenia specyficzne (pierwsze raz).
Związki emocji z pamięcią autobiograficzną

Pamięć autobiograficzna jest silnie naładowana emocjonalnie oraz opiera się na interakcjach między systemami pamięci i emocjami, co wpływa na ciągłość osobistych doświadczeń.

Zaburzenia pamięci autobiograficznej

Mogą one mieć charakter amnezji, dotyczącej pamięci deklaratywnej, a także być spowodowane uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego lub czynnikami psychologicznymi. Amnezja może dotyczyć zdarzeń sprzed lub po danym wydarzeniu (wsteczna lub następcza).

Amnezja dziecięca

Amnezja dziecięca to okres, w którym jednostki nie mogą przypomnieć sobie wydarzeń z pierwszych kilku lat życia, co dotyczy całej populacji, a czas trwania może się różnić. Badania pokazują, że emocjonalnie nacechowane wspomnienia z tego okresu są przechowywane w bardziej prymitywnych strukturach mózgu, co prowadzi do ich niedostępności dla świadomości.

Fałszywe wspomnienia

Fałszywe wspomnienia to wspomnienia, które nie mają oparcia w rzeczywistości. W literaturze można znaleźć dużo przykładów na temat konstruktywnego charakteru wspomnień oraz metod wprowadzania ludzi w błąd przy użyciu fałszywych sugestii. W badaniach stwierdzono, że szczególnie dzieci są podatne na tworzenie fałszywych wspomnień. Na przykład około 20% dorosłych oraz ponad 40% dzieci były w stanie stworzyć fałszywe wspomnienia w wyniku sugestii.

Wnioski

Uczestnictwo w badaniach wykazywało, że wspomnienia we wszystkich grupach wiekowych były podobne pod względem struktury i orientacji społecznej. Zmiany w podstawowych mechanizmach pamięci związanych z wiekiem mają znaczący wpływ na zrozumienie amnezji dziecięcej oraz fałszywych wspomnień.

Literatura uzupełniająca

  1. Bera A., Czas trwania amnezji dziecięcej a wybrane cechy osobowości, [w:] „Studia Pedagogiczne. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne”, t. 29, 2017.
  2. Dąbkowska M., Pamięć a trauma w wyniku przemocy w bliskich związkach. [w:] „Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej”, nr 7, 2007.
  3. Dudek B., Zaburzenie po stresie traumatycznym, Gdańsk, 2003.
  4. Gulla B., Ryzyko fałszywych wspomnień w trakcie psychoterapii i innych oddziaływań psychologicznych, [w:] „Psychoterapia”, nr 1(180), 2017.
  5. Herman J.L., Przemoc uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk, 2004.
  6. Hess G., Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne – współczesne poglądy, [w:] Przewłocka B. (red.), Pamięć: od Neuronu do Kliniki. Kraków, 2007.
  7. Jagodzińska M., Psychologia Pamięci. Badania, teorie, zastosowania, Gliwice, 2012
  8. Jakubowska K., Błędne zeznania świadków naocznych i nausznych jako efekt działania standardowych mechanizmów poznawczych, [w:] „Studia z Kognitywistyki i Filozofii Umysłu”, nr 9(1), 2016.
  9. Lis-Turlejska M., Psychologiczne następstwa stresu traumatycznego. [w:] Sęk H. (red.), Psychologia kliniczna. Tom 2. Warszawa, 2007.
  10. Maciaszek P., Fałszywe wspomnienia: jak to się dzieje, że umysł pamięta coś, czego nie było?, [w:] „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, nr 2(86), 2013.
  11. Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna jako podstawa tworzenia doświadczenia indywidualnego, [w:] Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Gdańsk, 2001.
  12. Maruszewski T., Ścigała E., Kodowanie i przechowywanie zdarzeń traumatycznych. [w:] „Kolokwia Psychologiczne”, nr 7, 1999.
  13. Maruszewski T., Zdankiewicz-Ścigała E., Trauma – zaburzenia pourazowe – aleksytymia. [w:] Fajkowska-Stanik M., Marszał-Wiśniewska G., Sędek M. (red.), Podpatrywanie myśli i uczuć. Gdańsk, 2006.
  14. Miedzińska B., Podstawy psychologii, Jelenia Góra, 2010.
  15. Skangel-Kramska J., Utrwalanie śladów pamięciowych w synapsach: przyczepianie etykietek. [w:] Przewłocka B. (red.), Pamięć: od Neuronu do Kliniki, Kraków, 2007.