College 1: Strategische Waarde van IT en Business en IT Alignment - Study Notes

Introductie en Leerdoelen: AIS – IT, Data and Control

• Module Overzicht: Het college richt zich op de strategische waarde van IT, de transformatie van organisaties door informatiesystemen en de cruciale rol van business en IT alignment.

• Leerdoelen:

  • Het verkrijgen van een overzicht over de module.

  • Analyseren hoe informatiesystemen (IS) organisaties transformeren.

  • Analyseren en evalueren van IT-gerelateerde uitdagingen en mogelijke oplossingen.

  • Begrijpen van de definitie van een informatiesysteem en de werking ervan.

  • Onderscheiden van componenten voor management, organisatie en technologie.

  • Begrip en toepassing van business en IT alignment.

Actualiteiten: Gevolgen van Falende ICT-Systemen

• Casus Waternet (Waterschap Amstel, Gooi en Vecht):

  • Miljoenen euro's aan waterschapsbelasting konden niet worden geïnd door falende ICT-systemen.

  • De financiële chaos leidde tot een belastingverhoging van ongeveer $35\%$.

  • De accountant (Auditdienst ACAM) weigerde een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening van 2022 af te geven vanwege onrechtmatigheden (rechtstreekse gunning van projecten zonder aanbesteding).

  • Er werd een risico op fraude geconstateerd in het betalingsverkeer rondom drinkwaterfacturen.

  • Duizenden klanten ontvingen facturen tot tien keer dubbel of met enorme vertragingen.

• Casus Gemeente Amsterdam:

  • De gemeente kampte met een betalingsachterstand van ongeveer $200$ miljoen euro aan facturen.

  • De oorzaak was de overstap naar AFIS, een nieuw financieel inkoopsysteem.

  • Er werd $700.000$ euro uitgetrokken voor een spoedoperatie met extra ingehuurd personeel om de schade te herstellen.

De Rol van de Controller op het Terrein van Informatiesystemen

• Strategische Vraagstukken voor de Controller:

  • Kosten en Efficiëntie: Hoe kan IT kosten reduceren?

  • Governance en Compliance: Hoe worden aansturing en regels verzekerd?

  • Overzicht: Hoe behoudt de controller grip op data en systemen?

  • Besluitvorming: Hoe ondersteunt IS strategische keuzes en verbetert het de bedrijfsresultaten?

• Verschuiving in Doelen en Activiteiten:

  • Zekerstellen van Governance en Overzicht: Activiteiten omvatten beleidsformulering, budgettering, accounting & reporting (IFRS, IR) en business ethiek.

  • Reduceren van Kosten en Verhogen Efficiëntie: Focus op crediteuren/debiteuren, boekhouding en salarisadministratie.

  • Verbeteren van Business Resultaten: Alignment van strategie en uitvoering, bedrijfs-prestatie management, en procesverbetering.

  • Ondersteunen Strategische Besluitvorming: Toekomstgerichte informatie, prestatie analytics en commerciële/economische analyses.

• De Controller als Business Partner: De controller moet de relevantie en betrouwbaarheid van data begrijpen, verbeteringen initiëren en de samenwerking tussen Finance en IT stimuleren.

• Technologische Focusgebieden voor de Controller:

  • Data en proces governance.

  • Real-time betrouwbare rapportages.

  • RPA (Robotic Process Automation), process mining en continuous accounting.

  • Encryptie, smart contracts en Artificial Intelligence (AI).

Top IT Management Issues (Johnson et al., 2025)

De belangrijkste IT-onderwerpen volgens organisaties in 2024 zijn:

1. Security / Cybersecurity / Privacy: $41.5\%$ (Sinds 2017 constant op nummer 1 of 2).

2. Alignment of IT with the Business: $36.9\%$ (Essentieel voor strategische integratie).

3. AI / Expert Systems / Machine Learning: $34.8\%$ (Maakte een enorme sprong van plek 22 in 2022 naar plek 3 in 2024).

4. Data Analytics / Data Management: $28.8\%$

5. Compliance and Regulations: $25.5\%$

6. Cost Reduction / Control - IT: $20.6\%$

7. Agility / Flexibility - Business: $18.3\%$

8. Cost Reduction / Control - Business: $17.9\%$

9. Digital Transformation: $17.4\%$

10. Business Continuity: $16.7\%$

Transformatie door Informatiesystemen: Casus Rijkswaterstaat

• Uitdaging: Verbeteren van efficiëntie, verminderen van verkeershinder en nauwkeuriger plannen.

• Data-gedreven Aanpak: RWS gebruikt zo'n $30$ databronnen en $400$ variabelen om ongevallen te voorspellen bij veranderende intensiteit (bijv. bij $+10\%$ intensiteit op de A20).

• Veranderingen per dimensie:

  • Informatiesystemen: Traffic management systemen en verkeersmodellen.

  • Management: Identificeren van partners en investeren in privacy.

  • Organisatie: Trainen van medewerkers en integreren van gegevensbronnen.

  • Technologie: Ontwikkelen van tooling, databases en real-time tracking.

Businessmodellen en IT

• Twee Typen Verandering:

  • Digitized (Operational Excellence): Focus op beheersen van back-office processen en kostenreductie.

  • Digital (Business Innovation): Focus op vernieuwing van product- en dienstenaanbod voor lange termijn waardecreatie.

• Definitie Business Model (Amit & Zott, 2012):

  • Inhoud: Welke activiteiten, goederen en informatie worden uitgewisseld?

  • Structuur: Hoe zijn de partijen verbonden en in welke volgorde?

  • Governance: Wie voert de activiteit uit en hoe wordt de stroom beheerd?

• Porters Five Forces Model en Internet:

  • Barriers to entry: Verlaagd door internetapplicaties.

  • Bargaining Power of Buyers: Verhoogd door lagere overstapkosten en transparantie.

  • Threat of Substitutes: Verhoogd door nieuwe internetgebaseerde benaderingen.

• Waardecreatie met IT:

  • Efficiency: Kostenvermindering.

  • Complementaries: Waardevermeerdering door afhankelijkheden.

  • Lock-in: Creëren van switching costs voor klanten.

  • Novelty: Nieuwe innovatieve activiteiten.

Vergelijking Offline vs. Online Retailer

Wat is een Informatiesysteem?

• Definitie: Een systeem bestaande uit apparatuur, programmatuur, mensen, procedures en gegevensverzamelingen dat een deel van een organisatie van informatie voorziet.

• Gelaagdheid:

  1. Technische Infrastructuur (Hardware, netwerken).

  2. Informatiesystemen (Applicaties en interfaces).

  3. Bedrijfsprocessen.

  4. Organisatiestructuur.

  5. Mensen.

• Rollen:

  • Management: Verantwoordelijk voor eenheid en strategie.

  • Gebruikers: Verantwoordelijk voor bedrijfsprocessen.

  • Ontwikkelaars: Creëren applicaties en interfaces.

  • Beheerders: Onderhouden de technische infrastructuur.

Business en IT Alignment

• Het model van Henderson en Venkatraman (1999): Beschrijft alignment op zowel strategisch als operationeel niveau.

• Beïnvloedende Factoren:

  • Communicatie: Uitwisseling van ideeën en kennisdeling.

  • Waarde: Gebruik van metrics (SLAs, Benchmarking) om IT-bijdragen aan te tonen.

  • Scope en Architectuur: Flexibiliteit van de infrastructuur en management van opkomende technologie.

  • Vaardigheden: HR-aspecten zoals werving, training en veranderingsbereidheid.

  • Governance: Autoriteit bij besluitvorming en prioriteringstrajecten.

  • Partnership: Vertrouwen en gezamenlijke risico's/beloningen.

• Integratieprocessen:

  1. Onafhankelijk: Gescheiden formulering.

  2. Sequentieel: IS volgt Business-strategie (eenrichting).

  3. Synchroon: Gelijktijdige formulering (tweerichting).

  4. Volledige Integratie: Eén enkel proces voor beide strategieën.

Case Study: Lemonade

• Concept: Disrupter in de verzekeringsmarkt.

• Kernverschillen:

  1. Snelle betaling: Eén derde van de claims betaald in $3$ seconden; gemiddelde afhandeling in één dag.

  2. Giveback: Resterende winst gaat naar een door de klant gekozen goed doel om belangenverstrengeling te voorkomen.

• Verdienmodel: Verwachting om break-even te draaien door verzamelen van data voor precieze risicoprijzen.

• Kansen Personalisatie: Afname subsidiëring risicovol gedrag, lagere schadelast door risicomijdend gedrag.

• Risico's Personalisatie:

  • Onverzekerbaarheid van bepaalde groepen.

  • Biased algoritmen: Slechte datakwaliteit leidt tot vertekende uitkomsten.

  • Verlies van solidariteit en sociale tweedeling (waarschuwing door ASR en DNB).

  • Ethisch Kader (2025): Focus op menselijke autonomie, transparantie en non-discriminatie.

Toelichting Werkstuk AIS-IDC

• Opzet: Groepen van $3-4$ studenten; totaal $8$ groepen.

• Inhoud: Analyse van theoretische concepten in een praktijkomgeving of onderzoek naar een IT-ontwikkeling (AI, RPA, etc.) in relatie tot controle.

• Eisen:

  • Omvang: $2500 - 5000$ woorden.

  • Wetenschappelijk niveau met APA-stijl (minimaal $3$ extra bronnen bovenop verplichte literatuur).

• Beoordeling:

  • Werkstuk en Verdediging: $40\%$

  • Schriftelijk Tentamen: $60\%$

  • Beide onderdelen moeten minimaal een $5,5$ zijn.

• Deadlines:

  • Voorstel indienen: uiterlijk $8$ februari.

  • Uploaden werkstuk: uiterlijk $4$ juni.

  • Presentatie en verdediging: $11$ juni (middag).