Notat egzekutive për anatominë e sistemit muskulor dhe kockor

Faqja e përparme dhe e pasme - Faqja e përparme: - Formohet nga sternumi dhe artikulacionet e brinjeve me të. - Në pjesën e sipërme është e ngushtë dhe më poshtë zgjerohet. - Paraqitet më e shkurtër se faqa e pasme për shkak të pjerresisë së madhe të dy brinjeve të para. - Faqja e pasme: - Formohet prej shtyllës kurrizore, fundeve të brinjeve dhe lidhjeve me shtyllën kurrizore. - Është më e gjatë se faqa e përparme. - Hapesirat nderbrinjore: (spatium intercostale) - 11 në çdo anë, mbushen nga muskujt ndërrinjore (mm. intercostales). - Në pamjen anësore, duke e parë nga brenda, ka një ngritje në pjesën pasme që shkaktohet nga trupat e vertebrave. ### Zhvillimi i Kafazit të Kraharorit - Në fetusin:- Zhvillohet më shumë në drejtim antero-posterior. - Pas lindjes:- Fillon frymëmarrjen dhe zhvillohet në të gjitha anët, sidomos në drejtim transversal. - Ndryshime individuale:- Lidhen me tipin konstitucional. - Astenikët: Faqe të ngushta dhe të larta. - Hipertenikët: Faqe të shkurtra. - Disa faktorë që ndikojnë në format e kafazit të kraharorit:- Mosha - Seksi - Profesioni - Patologjitë (rakiti, emfizema pulmonare etj.) - Përsa i përket ndikimit të seksit:- Femrat: Më të ngushta se meshkujt. - Varja e profesionit:- Subjektet që punojnë me instrumenta frymore: - Toraksi emfizematoz (si fuci). - Këpucarët: - "Gjoks këpucari" i shtypur dhe me gropë (për shkak të mbështetjes në të hekurit e këpucarët). - Forma tjetër: "Gjoksi i pulës" si pasojë e sëmundjes së rakitit. ### Funksionet e Shtyllës Kurrizore - Tre funksione: 1. Mbrojtje:- Mbron palcën e kurrizit dhe organet e tjera si ezofagun, aortën, zemrën etj. 2. Mbështetje:- Shërben si mbështetje për trupin dhe legenit gjatë ecjes dhe qëndrimit vertikal. 3. Lëvizje:- Merr pjesë në lëvizjet e trupit dhe të kokës, lidhur me tre boshte:- Transversal: Kolona përkulet përpara dhe prapa ($ext{flexio, extensio}$). - Sagital: Lëvizjet anash, majtas dhe djathtas. - Vertikal: Lëvizje rrotulluese. - Pjesët më të lëvizshme: Pjesa e qafës dhe pjesa e belit; pjesa torakale më pak e lëvizshme; pjesa sakro-kokcigeale e palëvizshme. ### Brinjet (costae) - Numri: 12 çifte brinjësh, simetrike në të dy anët e kafazit të kraharorit. - Çdo brinjë artikulohet pas me vertebrat torakale dhe, me përjashtim të brinjëve XI dhe XII, lidhen përpara me sternumin direkt ose indirekt. - Llojet e brinjëve: 4. Brinjë të vërteta (costae verae): 7 të parat (I-VII), lidhen direkt me sternumin përmes kërcave të tyre kostale. 5. Brinjë të rreme (costae spuriae): 3 të ndara (VIII, IX, X), lidhen indirekt me sternumin përmes kërcit të brinjës së shtatë. 6. Brinjë të lira (costae fluctuantes): Brinjët XI dhe XII, nuk lidhen fare me sternumin, duke përfunduar lirshëm në muskujt e murit të barkut. - Struktura e përgjithshme e brinjëve:- Çdo brinjë përbëhet nga një pjesë kockore (os costale) dhe një pjesë kërcore (cartilago costalis). - Pjesa kockore ka karakteristikat e mëposhtme: - Caput costae (koka e brinjës): Skaji vertebral, me dy faqe artikulare që artikulohen me trupat e dy vertebrave ngjitur (për shumicën e brinjëve). - Collum costae (qafa e brinjës): Një pjesë e ngushtë midis kokës dhe trupit. - Tuberculum costae (gunga e brinjës): Një zgjatim në qafë, me një faqe artikulare që artikulohet me procesin transversal të vertebrës torakale. - Corpus costae (trupi i brinjës): Pjesa më e gjatë dhe e harkuara e brinjës. - Angulus costae (këndi i brinjës): Pika ku brinja kthehet më thellë (formon një hark). - Sulcus costae (brazda kostale): Një brazdë në sipërfaqen e poshtme të trupit të brinjës ku kalojnë enët e gjakut dhe nervat ndërbrinjore. ### Vertebrat e belit (vertebrae lumbales) - Numri: Pesë vertebra, të shënuara nga L1 deri L5. - Karakteristika:- Trupi (corpus vertebrae) shumë më i madh dhe në formë veshke, i përshtatur për të mbajtur peshën e trupit. - Harku i vertebrës (arcus vertebrae) është i trashë dhe masiv. - Proceset transversale (processus transversi) janë të gjata dhe të holla, karakterizohen nga prania e procesit costalis, i cili është një mbetje e brinjës dhe nga proceset accessorius. - Proceset articulare (processus articulares) janë të orientuara në plan sagital, duke mundësuar lëvizje fleksioni dhe ektenseioni, por duke kufizuar rrotullimin. - Procesi spinosus (processus spinosus) është i shkurtër, i trashë dhe i orientuar horizontalisht prapa. - Vertebrat e fundit (L5): Trupi i saj është më i lartë përpara se pas, duke kontribuar në lakimin lumbosakral. ### Vertebrat sakrale (vertebrae sacrales) - Numri: Pesë, të bashkuara në një kockë të vetme të madhe, trekëndore (os sacrum), e cila formon murin e pasmë të legenit. - Forma: Ka formë trekëndore, me bazën lart dhe kulmin poshtë. Ajo lidh shtyllën kurrizore me kockat e legenit. - Struktura:- Formon dy faqe kryesore: - Facies pelvina (faqja e brendshme/pelvike): Është e lëmuar dhe e konkavët, me katër linja transversale që përfaqësojnë pikat e bashkimit të vertebrave sakrale. Ajo ka gjithashtu foramen sakrale pelvike (foramina sacralia anteriora) për kalimin e nervave sakrale. - Facies dorsalis (faqja e jashtme/mbrapa): Është e ashpër dhe e parregullt, me kreshta (crista sacralis mediana, intermedia, lateralis) që përfaqësojnë bashkimin e proceseve të ndryshme të vertebrave. Kjo faqe ka gjithashtu foramen sakrale dorsale (foramina sacralia posteriora). - Canalis sacralis: Një kanal që vazhdon nga kanali vertebral dhe përmban fundin e palcës kurrizore (filum terminale) dhe nervat e bishtit të kalit (cauda equina). - Promontorium: Një kreshtë dalluese në pjesën e sipërme të sipërfaqes pelvike të sakrumit, e rëndësishme për matjet e legenit. ### Skeleti i kafkës (kafka apo cranium) - Numri: 26 eshtra (nëse numërohen dhe eshtrat auditive të veshit të mesëm, ose 22 nëse numërohen vetëm kufiri cranial dhe facial). - Funksioni: Mban dhe mbron trurin, si dhe ofron pika lidhjeje për muskujt e fytyrës, qafës dhe të përtypjes. Përmban gjithashtu organet shqisore kryesore (sy, veshë, hundë, gojë). - Pjesët kryesore:- Kafka trunore (cranium cerebrale): 8 eshtra që formojnë çatinë (calvaria) dhe bazën e kafkës (basis cranii), duke mbrojtur trurin: - Os frontale (kocka ballore): Formon ballin, çatinë e orbitave dhe pjesën më të madhe të murit anterior të kafkës. Përmban sinuset frontale. - Os parietale (dy kocka murale): Formojnë pjesën më të madhe të çatisë dhe anëve superiore të kafkës. Ato bashkohen me kockat e tjera përmes suturave (sagittale, coronale, lambdoide). - Os temporale (dy kocka tëmthore): Vendosen në anët e poshtme dhe bazën e kafkës, poshtë kockave parietale. Përfshijnë strukturat e kockave auditive dhe formojnë procesin zygomaticus. - Os occipitale (kocka zverkore): Formon pjesën e pasme dhe bazën e kafkës. Ka foramen magnum, një hapje e madhe për kalimin e palcës kurrizore, dhe kondilat okcipitale për artikulim me vertebrën e parë cervikale (atlas). - Os ethmoidale (kocka sitore): Kockë delikate, e vendosur në mes të syve, kontribuon në formimin e bazës së kafkës, murit medial të orbitës dhe septumit nazal. Përmban lamina cribrosa (për nervat olfaktorë) dhe sinuset ethmoidale. - Os sphenoidale (kocka sidor): Kockë komplekse në formë fluture e vendosur në qendër të bazës së kafkës, lidh pjesën më të madhe të kockave të tjera të kafkës. Përmban sella turcica ku qëndron gjëndra e hipofizës. - Kafka e fytyrës (cranium faciale): Kocka të veçanta që formojnë fytyrën, mbajnë organet e shqisave dhe përmbajnë kavitete orale e nazale: - Maxilla (dy kocka nofullore të sipërme): Formojnë nofullën e sipërme, pjesën më të madhe të tavanit të gojës (palatum durum) dhe murin lateral të hundës. Përmbajnë sinuset maksilare. - Os nazale (dy kocka të hundës): Formojnë urën e hundës. - Os zygomaticum (dy kocka mollëzore): Formojnë mollëzat dhe murin lateral të orbitës, si dhe harkun zygomatik me procesin zygomatik të kockës temporale. - Os lacrimale (dy kocka lëkurore): Kocka të vogla që formojnë murin medial të orbitës dhe pjesë të kanalit nasolacrimal. - Os palatinum (dy kocka qiellzore): Kocka L-formë, kontribuojnë në formimin e tavanit të gojës (palatum durum) dhe dyshemesë së hundës. - Concha nasalis inferior (dy guaska hundore të poshtme): Kocka të pavarura brenda kavitetit nazal, rrisin sipërfaqen e mukozës nazale. - Vomer: Kockë e vetme që formon pjesën e poshtme dhe të pasme të septumit nazal. - Mandibula (nofulla e poshtme): Kocka më e madhe dhe më e fortë e fytyrës, e lëvizshme, formon nofullën e poshtme dhe ka dhëmbët. Ajo artikulohet me kockat temporale në artikulacionin temporomandibular (TMJ). ### Skeleti i legenit (Pelvisi) - Përbërja: Legeni formohet nga dy kockat kokcale (ossa coxae), sakrumi (os sacrum) dhe kokciksi (os coccygis). Kockat kokcale bashkohen përpara në simfizën pubike dhe artikulohen pas me sakrumin në artikulacionet sakroiliake. - Funksionet: Mbështet peshën e trupit, lidh shtyllën kurrizore me gjymtyrët e poshtme, mbron organet pelvike (vezikën urinare, organet riprodhuese, rektumin) dhe ofron pika lidhjeje për muskujt e këmbës dhe barkut. - Ndërtimi i kockës kokcale (os coxae): Çdo kockë kokcale përbëhet nga tre kocka të bashkuara: - Ilium (kocka e ijës): Pjesa e sipërme dhe më e madhe, formon krahun e legenit. Ka kreshtën iliake (crista iliaca), një pikë e rëndësishme palpimi. - Ischium (kocka e uljes): Pjesa e poshtme dhe e pasme, formon tuberozitetin ischiatik (tuber ischiadicum) mbi të cilin ulemi. - Pubis (kocka e turpit): Pjesa e përparme, bashkohet me pubisin e anës tjetër në simfizën pubike. - Acetabulum: Një gropë e thellë në anën e jashtme të kockës kokcale, ku artikulohet koka e femurit, duke formuar artikulacionin e koksës (iolit). - Foramen obturatum: Një hapje e madhe në pjesën e poshtme të legenit, e mbuluar kryesisht nga membrana obturatore. ### Femuri (Femuri) - Përshkrimi: Kocka më e gjatë, më e fortë dhe më e rëndë në trup, formon skeletin e kofshës. - Pjesët kryesore: - Koka e femurit (caput femoris): Pjesa proksimale, e rrumbullakët, artikulohet me acetabulum-in e kockës kokcale. - Qafa e femurit (collum femoris): Një pjesë e ngushtë që lidh kokën me trupin. - Trokanteri i madh (trochanter major) dhe trokanteri i vogël (trochanter minor): Dy zgjatime të mëdha kockore në pjesën e sipërme të femurit, shërbejnë si pika lidhjeje për muskujt e kofshës dhe glutealë. - Trupi i femurit (corpus femoris): Pjesa qendrore dhe e gjatë e kockës. - Kondilat femorale (condyli femoris): Dy zgjatime të mëdha në pjesën distale të femurit (kondili medial dhe lateral), artikulohen me tibian dhe patelën, duke formuar artikulacionin e gjurit. ### Patella (Patela) - Përshkrimi: Kockë e vogël, trekëndore, sesamoide, e vendosur në pjesën e përparme të gjurit. Ndryshe njihet si "kapaku i gjurit". - Funksioni: Rrit efikasitetin e muskulit kuadriceps femoris duke ndryshuar këndin e tërheqjes së tij dhe mbron artikulacionin e gjurit nga dëmtimet. Ajo rrëshqet në brazdën patellare të femurit. ### Tibia (Tibia) - Përshkrimi: Njihet si "kocka e madhe e kërciut", është kocka më e madhe dhe mediale e kërciut. Mbart shumicën e peshës së trupit nga femuri tek këmba. - Pjesët kryesore: - Kondilat tibiale (condyli tibiae): Dy zgjatime të mëdha në pjesën proksimale (kondili medial dhe lateral), artikulohen me kondilat e femurit. - Tuberoziteti tibial (tuberositas tibiae): Një gropë e ashpër në pjesën e përparme, ku lidhet tendina patellare. - Deriçka tibiale (margo anterior): Kreshta e mprehtë në pjesën e përparme të kërciut. - Malleolus medialis (maleoli medial): Zgjatimi kockor në skajin distal medial të tibias, formon "gunga" e brendshme e kyçit të këmbës. - Facies articularis inferior: Sipërfaqja artikulare distale që artikulohet me talusin (kockë e kyçit të këmbës). ### Fibula (Fibula) - Përshkrimi: Njihet si "kocka e vogël e kërciut", është kocka më e hollë dhe laterale e kërciut. Nuk merr pjesë në mbajtjen e peshës së trupit, por shërben si pikë lidhjeje për muskujt dhe stabilizon kyçin e këmbës. - Pjesët kryesore: - Koka e fibulës (caput fibulae): Pjesa proksimale, artikulohet me kondilin lateral të tibias. - Trupi i fibulës (corpus fibulae): Pjesa qendrore. - Malleolus lateralis (maleoli lateral): Zgjatimi kockor në skajin distal lateral të fibulës, formon "gunga" e jashtme e kyçit të këmbës.