Historia kartkówka

Ateńska demokracja

Pierwotny ustrój Aten…

• władza w rękach najbardziej wpływowych
• wybierano z nich 9 archontów (urzędników)
• po roku zasiadali w radzie areopagu, dożywotnie (od nazwy wzgórza)
  • na straży prawa, mogli sądzić urzędników za nadużycia

wewnętrzne konflikty (VII w. p.n.e. druga połowa), trudna sytuacja ubogich, nie byli w stanie spłacać zobowiązań - niewola i sprzedanie jako niewolnicy poza polis

621 r. p.n.e. - Drakon ma uporzadkować prawa (bardzo surowe “drakońskie prawa”), nasilenie konfiktów

594 r. p.n.e. - Solon (był archontem), miał takie samo zadanie, zniósł długi związane z ziemiami dzierżawionymi, likwidacja niewoli za długi, wykupienie wczesniej sprzedanych. Podzielenie obywateli na klasy majątkowe (wczesniej o wszystkim decydowalo pochodzenie), zdobycie majątku - przejście do klasy wyższej

• najwyższe dochody - pełnienie urzędów
• najniższe dochody - prawo do udziału w zgromadzeniach ludowych i wypowiadanie sie w najwazniejszych dla pnastwa sprawach

Pizystrat - tyran

• od teraz urzędnicy byli wybierani jedynie z osób, którym ufał
• jego przeciwnicy musieli opuścić kraj
• uspokojenie sytuacji w polis
• budowa monumentów (np. świątynia Zeusa Olimpijskiego)
• po jego śmierci władze objeli synowie jeden został zamordowany, drugi musiał uciec (mordercy stali się symbolem walki z tyranią)

Początki demokracji ateńskiej

• wybory wygrał Klejstens (jeden z najbogatszych rodów)
• 508 r. p.n.e. - wprowadził reformy, które dały początek ateńskiej demokracji
  • podzielił kraj na 10 jednostek - fyl (zacisnienie współpracy ateńczyków, bardziej spójne państwo)
  • ograniczenie znaczenia arystokracji
• druga reforma - nowe urzędy
  • Rada Pięciuset (projekty uchwał) - mógł być w niej każdy, niezależnie od finansów
  • urząd strategów - 10 dowodzących wojskiem
• ostracyzm - ocenianie jakości przywódzców
  • pisali ostrakonach (skorupkach ceramicznych), który polityk powinien opóścić ateny (10 lat poza atenami, ale bez utraty obywatelstwa i majątku) (kochamy humanitarność)

Instytucje demokracji ateńskiej… (szczegóły)

• eklezja - zgromadzenie ludowe
  • każdy kto ma poand 20 lat
  • 40 razy w roku
  • bieżące sprawy państwowe
  • możliwość zgłoszenia własnych projektów
  • wolność wypowiedzi
• rada pięciuset
  • losowanie
  • 50 osób ze wszystkich fyl
  • nadzór urzędników
  • bieżące sprawy
  • przyjmowanie posłów z innych państw
• Sąd ludowy - heliaja
  • 6 tys sędziów
  • losowanie
  • ponad 30 lat
  • losowanie do obsadzenia konkretnych spraw
  • sprawy cywilne i polityczne
  • kontrola nad politykami
• stratedzy
  • 10
  • głosowanie
  • flota i armia
  • można być wielokrotnie
  • najsłynniejszy z nich - Perykles (15 lat)

diety - drobne wynagrodzenia za pełnienie funkcji państwowej

“nikomu kto jest zdolny sluzyc ojczyznie, ubóstwo albo nieznane pochodzenie nie przeszkdza w osiągnięciu zaszczytów” - Perykles

Kultura:

• Areopag (wzniesienie)
  • spotkania rady starszych
• Pnyks (wzniesienie)
  • zgromadzenia ludowe
• Akropol (centralny punkt Aten)
  • budowle greckich bogów
  • ważny punkt obronny (mury)
• Agora
  • tam toczyło się życie polityczne i religijne polis
  • wokół niej najważniejsze gmachy i świątynie

Starożytna Sparta

Największa polis…

• Sparta to polis, która powstała w IX w. p. n.e. w południowej części Grecji
• krainy Półwyspu Peloponeskiego - Lakonia i Mesenia.
• Po ciężkich walkach Spartanie podporządkowali sobie te tereny, a także zawarli sojusze z pozostałymi polis Półwyspu Peloponeskiego
• dominująca pozycja w regionie.
• W V-IV w. p.n.e. Sparta stała się najpotężniejszą polis w całej Grecji po pokonaniu Aten.

Kto rządził w starożytnej sparcie?

• władzę dzielili między siebie dwaj królowie z dwóch różnych (rody Agiadów i Eurypontydów)
  • armia
  • funkcje religijne (kapłani zeusa)
  • wchodzili w skład geruzji
• rada geruzja
  • uprawnienia sądownicze i zajmowała się przestępstwami zagrożonymi karą śmierci lub wygnaniem
• eforowie - kolegium pięciu urzędników
  • bieżące sprawy państwa i mogli kierować przed sąd królów.
  • władza w sparcie
• twórcą nowego porządku był Likurg postać mityczna o której niewiele wiadomo.
• Władzę w starożytnej Sparcie mieli jedynie przedstawiciele nielicznych rodów tworzących elite, co można określić jako oligarchię.
• Pomimo deklaracji równości wszystkich obywateli, w rzeczywistości wpływ na władzę mieli jedynie przedstawiciele nielicznych rodów tworzących elite

Społeczeństwo sparty…

• spartiaci
  • pełne prawa obywatelskie i wpływ na decyzje państwa
  • odpowiedni majątek
  • rodzice będący obywatelami sparty
  • spartańskie wychowanie
  • utrzymywali się z ziemi, którą uprawiali heloci
  • Chociaż starali się podkreślać równość, w praktyce istniała grupa wpływowych rodzin, których członkowie częściej obejmowali urzędy i dowództwo.
• periojkowie
  • wolni mieszkańcy
  • nie mogli pełnić wysokich urzędów ani brać udziału w podejmowaniu decyzji politycznych
  • Mieszkali w licznych osadach
  • uprawiali ziemię
  • mogli zajmować się handlem i rzemiosłem (w przeciwienstwie do spartiatów)
  • Gdy władze polis wzywały, brali udział w wyprawach wojennych, tworząc jedną wspólnotę polityczną Lacedemończyków.
• heloci
  • nie mieli żadnych praw politycznych
  • Musieli uprawiać ziemię należącą do spartiatów, służyć w ich domach i towarzyszyć im w wyprawach wojennych.
  • Byli pod nadzorem spartańskich panów i eforów (nie mogli decydować o własnym losie)
  • każdy helota musiał zejść z drogi na widok spartiaty.
  • specjalny strój
  • helotobicie - raz w roku spartiaci mieli prawo do wymierzania helotom kar, aby przypomnieć im o ich obowiązku posłuszeństwa

Wychowanie i spartański styl życia…

• Spartiaci byli zobowiązani do służby wojskowej
• wykształcenie obywateli gotowych do służby ojczyźnie,
• system wychowania agoge (obowiązkowy dla wszystkich)
  • zaczynał się w wieku 7 lat (spędzanie czasu na zabawach i ćwiczeniach)
  • w wieku 12 lat (opuszczenie domu rodzinnego i przenosiny do koszar)
  • Po ukończeniu 20 lat stawał się wojownikiem
  • 30 lat - pełnoprawny obywatel mógł pełnić urzędy
• Dziewczyny:
  • ćwiczenia sportowe
  • nauka posługiwania się bronią
  • nauka tańca
  • miały rodzić liczne i zdrowe potomstwo

Sparta była również uważana za mistrza sztuki wojennej, ponieważ jej armia składała się z obywateli, którzy stale szkolili się w walce. Bohaterstwo i odwaga na polu walki były szczególnie cenione, a zwycięzcy otaczani szacunkiem i czcią.

“Z tarczą lub na tarczy”

Upokorzenia dla przegranych (mogli nadal służyć w wojsku)

• specjalny strój
• każdy mógł ich bezkarnie uderzyć
• pozbawienie na pewien okres praw politycznych

USTÓJ POLITYCZNY SPARTY (urzędy mogą pełnić tylko mężczyźni, pełnoprawni obywatele)

• eforowie
  • 5
  • wybierani przez zgromadzenie ludowe
  • jeden rok
  • liczyli głosy na zgromadzeniach
• geruzja
  • 28 mężczyzn
  • ponad 60 lat
  • wybierani przez apellę
  • przygotowywanie ustaw
  • wydawanie wyroków w najważniejszych sprawach
• dwaj królowie
  • pochodzenie: dwa największe rody Sparty
  • pokój - rola nawyższych kapłanów i sędziów
  • wojna - dowodzenie armią
• Apella - zgromadzenie ludowe
  • decyzje o najważniejszych rzeczach
  • uczestnicy nie mogli dyskutować i wprowadzać zmian
  • przyjąć albo odrzucić
  • głosowanie za pomocą okrzyków
  • projekty ustaw - geruzja i eforowie

Wojny grecko - perskie

• IMPERIUM PERSKIE

• Cyrus Wielki (największe imperium w tamtym czasie)

• od doliny Indusu po Egipt i Trację. \n • podzielone na 20 satrapii, aby ułatwić zarządzanie.

• • Persowie nie narzucali podbitym ludom swoich obyczajów i wierzeń, ale wymagali od nich lojalności i regularnego płacenia danin.

• • Imperium Cyrusa Wielkiego było wyjątkowe, ponieważ pozwalało ludziom na zachowanie swojej tożsamości i wiary.

• • Imperium Cyrusa Wielkiego było jednym z najbardziej zaawansowanych i wpływowych imperiów w historii.

• Od powstania w Azji mniejszej do maratonu

Persowie podbili królestwo lidyjskie, w tym miasta greckie leżące na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej.

• Wspierali przychylnie do siebie nastawionych tyranów, co doprowadziło do wybuchu antyperskiego powstania Greków.

• Ateny i Eretria udzieliły pomocy powstańcom, co zmusiło Persów do wyprawy zbrojnej w 490 r. p.n.e.

• Bitwa pod Maratonem zakończyła się zwycięstwem Ateńczyków, którzy zmusili Persów do odwrotu, zadając im spore straty.

• Persowie postanowili szybko opłynąć Attykę i uderzyć na opuszczone przez armię Ateny.

• Grecy powrócili do miasta i byli gotowi do obrony.

• Persowie zdecydowali się zakończyć kampanię.

• Ateńczycy pokonali największą potęgę ówczesnego świata, przeciwnika mającego opinię niezwyciężonego.

• Zwycięstwo pod Maratonem napełniło Ateńczyków dumą.

• Obrona Termopil \n • Bitwa pod Maratonem była ważnym symbolem dla Greków, ale wojna nie została jeszcze zakończona. \n •Dariusz rozpoczął przygotowania do kolejnej wielkiej ekspedycji przeciwko Grekom, a po jego śmierci plany podboju przejął Kserkses. \n • W 480 r. p.n.e. Kserkses przeprawił się do Europy z potężną armią i flotą. \n • Grecy zawiązali koalicję 31 poleis, aby walczyć z najeźdźcą, a dowództwo przekazano Spartanom. \n • Grecy broniąc się w strategicznie ważnym miejscu – Termopilach – skutecznie odpierali nacierających z północy Persów. \n • Sytuacja zmieniła się dopiero, gdy jeden z Greków wskazał Persom ścieżkę przez góry, która pozwalała obejść bronione pozycje.

• Leonidas, wraz z resztą swoich wojsk, został zmuszony do wycofania się przed okrążeniem sił greckich

• Leonidas, świadomy dramatycznego położenia, odesłał większość wojsk na południe.

• Zgodnie ze spartańską tradycją, Leonidas postanowił nie wycofać się przed nacierającym wrogiem i bronić do końca.

• Leonidas wraz z oddziałem 300 Spartan i wojowników z dwóch innych miast greckich stanął do heroicznej walki.

• Heroiczna śmierć Leonidasa i jego oddziału szybko stała się symbolem męstwa i bezwzględnego podporządkowania zasadom obowiązującym w Sparcie.

• Od Salaminy do Platejów \n • Zwycięstwo w Termopilach otworzyło Kserksesowi drogę do południowej Grecji i Aten. \n • Grecy zdążyli ewakuować wszystkich mieszkańców Aten, zanim miasto zostało splądrowane i spalone przez Persów. \n • Siły greckie zajęły pozycje na przesmyku prowadzącym do Półwyspu Peloponeskiego, aby chronić dostęp do niego. \n • Grecka flota, w tym okręty ateńskie, zgromadziła się w pobliżu wyspy Salamina. \n • Niezwykle dogodne miejsce dla Greków stało się areną wielkiej bitwy morskiej. \n • Flota perska nie mogła wykorzystać swojej przewagi liczebnej, ponieważ nie było dostatecznej przestrzeni. \n • Grecy zwyciężyli bitwę dzięki zwrotniejszym trierom. \n • Kserkses powrócił do Azji, pozostawiając silną armię lądową, która została pokonana w bitwie pod Platejami. \n • Grecy przerzucili swoją flotę w okolice wybrzeży Azji Mniejszej i odnieśli zwycięstwo w bitwie morskiej pod Mykale.

ZWIĄZEK MORSKI

400 talentów \n • Grecy w latach 480-479 p.n.e. odnieśli zwycięstwo nad Persami, ale wojna trwała jeszcze wiele lat. \n • Ateńczycy byli główną siłą napastników, którzy starali się osłabić władzę Persów w Azji Mniejszej, na Cyprze i w Egipcie. \n • W 478 r. p.n.e. powstał Związek Morski, którego hegemonem zostały Ateny. \n • Każde z państw tworzących Związek Morski zachowało suwerenność i wpływ na decyzje dotyczące całego sojuszu. \n • Ateny dostarczały okręty na wspólne wyprawy wojenne, a pozostałe państwa płaciły roczną składkę wyznaczaną zależnie od ich zamożności. \n • Suma składek wnoszonych przez ok. 200 miast, które przystąpiły do Związku Morskiego, wynosiła ok. 400 talentów.

• Związek Morski zapewnił niezależność miastom greckim w Azji Mniejszej. \n • Ateny zapewniły faktyczne panowanie na Morzu Egejskim. \n • Ateny bezwzględnie sprzeciwiały się wycofaniu się z sojuszu i karały wszelkie przejawy niezależności. \n • Ateny nakładały kontrybucje, odbierały części należących do sojuszników ziem i osiedlały tam własnych kolonistów. \n • Skarbiec Związku Morskiego przeniesiono z wyspy Delos do Aten, a część z wpływających do niego sum zaczęto otwarcie przeznaczać na potrzeby samych Aten. \n • Zaprzestano zwoływać radę sprzymierzonych, a decyzje zaczęły zapadać na posiedzeniach ateńskiego zgromadzenia ludowego. \n • Brutalne postępowanie Aten sprawiło, że część niezadowolonych miast zaczęła upatrywać obrońcy w Sparcie.

• Stoczona 12 września 490 r. p.n.e. bitwa pod Maratonem była pierwszym znaczącym zwycięstwem Greków w starciu z potężnym imperium perskim. Nie przesądziła o losach całego konfliktu, jednak na 10 lat powstrzymała najazd perski na Grecję.