Hóa sinh các dịch cơ thể

Máu

• Thành phần của máu:

  • Huyết tương (~55%):

    • Nước

    • Protein (7%)

    • Điện giải

  • Tiểu cầu & Tế bào đơn nhân

    • Bạch cầu Lympho

    • Bạch cầu Mono

  • Hồng cầu & Tế bào đa nhân

    • Bạch cầu ái toan

    • Bạch cầu trung tính

Nước tiểu

Dịch Mật

• Bilirubin

Bạch huyết

• Bạch huyết được tạo ra từ huyết tương nhờ quá trình lọc qua thành mạch.

• Bao gồm: hệ bạch mạch, dịch kẽ, dịch tổ chức hay dịch ngoài tế bào.

• Thành phần của dịch bạch huyết thay đổi tùy theo nguồn gốc của nó.

• Thành phần các chất trong bạch huyết:

  • Chất không điện giải: Glucose, Ure giống như huyết tương.

  • Chất điện giải: có khác huyết tương chút ít.

  • Nồng độ protein: Thấp hơn huyết tương; thay đổi tùy nguồn gốc (ở chân 2-3g%, ruột 4-6g%, gan 6-8g%).

  • Lipid: thay đổi theo nguồn gốc.

Dịch não tủy (DNT)

• DNT chứa trong các khoang dưới màng cứng của não và tủy sống, trong các não thất của não.

• DNT được hình thành do quá trình lọc huyết tương, được hình thành từ đám rối màng mạch và trở về máu bằng các mạch máu vùng lưng.

• DNT người trưởng thành có thể tích khoảng $100 – 150$ ml, tỉ trọng $1,003 – 1,008$.

Thành phần hóa học của DNT

• Protein

  • Bình thường có nồng độ thấp, khoảng $20-25$mg% với tỉ lệ A/G = 3/1

  • Tăng trong:

    • Viêm màng não do vi khuẩn è tăng lên đến 125 mg% (có thể lên đến 1000 mg%) - chủ yếu Globulin.

    • Giang mai thần kinh, viêm não, áp xe não, u não có thể tăng khoảng $20-300$ mg%.

    • Đặc biệt tăng trong chèn ép tủy sống.

• Glucose

  • Nồng độ thấp hơn bình thường, khoảng $45-65$ mg%.

  • Tăng trong: viêm não, giang mai thần kinh, áp xe não, tiểu đường.

  • Giảm: viêm màng não mủ, viêm màng não do lao.

• Lipid: hầu như không có.

Các chất điện giải trong DNT

• Clo > huyết thanh khoảng $700-750$ mg% ($120 – 130$ mEq/l) → ↓ trong viêm màng não (Đặc biệt viêm màng não do lao).

• Ca: $2.43 +/- 0.05$ mEq/l è nồng độ Ca/ DNT ổn định không thay đổi theo nồng độ Ca huyết tương.

• Mg: $2.4 +/- 0.14$ mEq/l.

• HCO3- bằng huyết tương.

Xét nghiệm DNT trong các bệnh khác nhau

• Viêm màng não mủ:

  • Màu sắc: Đục.

  • Áp lực mở: ↑↑.

  • Tế bào: BC↑↑↑ (đa nhân).

  • Đường DNT/máu: ↓.

  • Đạm: ↑↑.

  • Vi sinh: Nhuộm Gram, cấy, PCR, Antigen.

• Viêm màng não siêu vi:

  • Màu sắc: Trong.

  • Áp lực mở: Bình thường.

  • Tế bào: BC ↑ (đơn nhân).

  • Đường DNT/máu: Bình thường.

  • Đạm: Bình thường/↑.

  • Vi sinh: PCR

• Lao màng não:

  • Màu sắc: Vàng.

  • Áp lực mở: ↑↑.

  • Tế bào: BC ↑ ↑ (đơn nhân).

  • Đường DNT/máu: ↓.

  • Đạm: ↑.

  • Vi sinh: Nhuộm ZN

• Viêm màng não nấm:

  • Màu sắc: Trong/mờ.

  • Áp lực mở: ↑↑↑.

  • Tế bào: BC ↑ (đơn nhân).

  • Đường DNT/máu: + / Bình thường.

  • Đạm: ↑.

  • Vi sinh: Nhuộm mực tàu, cấy.

• Viêm màng não nghi do KST:

  • Màu sắc: Trong/mờ mờ/trong.

  • Áp lực mở: ↑ nhẹ.

  • Tế bào: BC ↑ (ái toan).

  • Đường DNT/máu: Bình thường.

  • Đạm: ↑.

  • Vi sinh: Huyết thanh chẩn đoán, PCR, Cấy, Antigen.

Sữa

• Là chất dinh dưỡng hoàn hảo nhất cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là cho trẻ sơ sinh.

• Sữa có nhiều lipid, glucid, protein, các vitamin và khoáng chất.

• Thành phần của sữa thay đổi theo thời gian.

Tính chất của sữa

• Sữa là dịch thể có màu trắng đục, có mùi và vị đặc biệt.

• Tỉ trọng khoảng $1.026 – 1.028$ (ở 15 độ C).

• pH hơi acid: $6.56 – 6.95$.

Thành phần hóa học của sữa

• Thành phần sữa của các loại động vật khác nhau.

• Sữa người có nhiều glucid hơn sữa bò.

• Protein/ sữa mẹ ít hơn sữa bò, chủ yếu là Albumin.

• Lượng sắt sữa mẹ > sữa bò.

• Lượng chất khoáng sữa mẹ < sữa bò.

Protein trong sữa

• Gồm 3 nhóm:

  • Casein

  • Lactoalbumin

  • Lactoglobulin

• Sữa người có nhiều albumin, sữa bò có nhiều casein è Casein # 0.8 – 1 % trọng lượng sữa.

• Ngoài ra còn chứa nhiều peptid, acid amin tự do

Lipid trong sữa

• Là hỗn hợp chủ yếu triglyceride, các lipid trong sữa có tỉ trọng thấp

• Có nhiều acid béo không no

• Có khoảng 20 acid béo:

  • 32% acid oleic

  • 15% acid palmitic

• Cholesterol có ở sữa tất cả các loài (sữa bò # 0.02 g%)

• Phospholipid: lecithin # 0.19%, cephalin 0.02 – 0.05 g%

Glucid trong sữa

• Glucid chính của sữa là Lactose – độ ngọt kém 6 lần saccarose

• Lactose sữa bò # 2.7 – 5.5 g% , sữa người # 7 g%

• Glucose # 1g%

• Sữa người có oligosacarid è cần cho sự phát triển L- bifidus (chỉ có ở trẻ còn bú)

• Oligosacarid chứa:

  • N-acetyl-glucosamin

  • L- fructose

  • Glucose

  • Galactose

Các chất khoáng trong sữa

• Có nhiều Ca, K và phospho

• Các chất khoáng dễ tiêu hóa và hấp thu è chủ yếu ở dạng kết hợp trong casein và phospholipid

• Lượng sắt thấp (1-2 mg%) è sắt ở dạng kết hợp với chất hữu cơ è dễ hấp thu

• Có nhiều yếu tố vi lượng: Coban, Cu, Zn, Iod, Crom, Asen, Titan

Các vitamin và enzyme trong sữa

• Chứa nhiều vitamin nhưng A, B1, B5, Vitamin D, C è hàm lượng thấp

• Tất cả enzyme oxy hóa (reductase, peroxydaz), enzyme thủy phân (lipase, phosphatase)

Sữa non

• Được tiết ra trong vài ngày đầu sau sinh

• Có sự khác biệt về thành phần protein và nồng độ

• Sữa non chứa 28g% è chủ yếu Ig kháng thể (# 40-50%)

• Ig bao gồm tất cả các kháng thể trong sữa mẹ è có tác dụng bảo vệ trẻ

Thành phần trong 1 lít sữa mẹ

• 70 g carbohydrate

• 46 g fat

• 13 g protein

• 300 mg calcium

• 2 mg iron

• 480 μg (micrograms) vitamin A

• 750 calories

• 0.2 mg thiamine

• 0.4 mg riboflavin

• 40 mg vitamin C

• 2 mg niacin

Nước bọt

• Do 3 đôi tuyến tiết ra: Mang tai, dưới hàm, dưới lưỡi

• Một ngày tiết 0.8 – 1 lít, bao gồm:

  • 994 – 995g nước

  • 5 – 6 g chất khô / 1 lít nước bọt

• Tỉ trọng: 1.003 – 1.005

• Có một số enzyme: Amylase, Maltaze, Lysozym

• Ngoài ra còn có Mucin (glucoprotein), ure

Dịch vị

• Là hỗn hợp chất tiết của các Tb tuyến bài tiết của dạ dày

  • Tb tuyến dạ dày:

    • Tb chính è tiết pepsinogen

    • Tb viền è tiết HCl

    • Tb biểu mô è tiết mucin

Tính chất của dịch vị

• Thể tích: 2 – 3 lít / ngày

• Tỉ trọng: 1.001 – 1.610

• Màu sắc: bình thường trong suốt và có màu vàng nhạt

• pH # 1

Thành phần của dịch vị

• 97 – 99 % là nước, 1-3% là mucin, các enzyme tiêu hóa và các muối vô cơ

• HCl è quyết định pH của dịch vị è tồn tại dưới 2 dạng tự do và kết hợp với protein (mucin)

• Pepsin do Tb chính tiết ra ở dạng pepsinogen è HCl hoạt hóa thành è Pepsin

  • 1g Pepsin/ 1 lít dịch vị

  • Pepsin hoạt động tối ưu ở pH 1.5 – 2.5

  • Có vai trò thủy phân protein è peptid

• Rennin (chymosin, rennet)

• Mucin è có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày

• Thành phần khác: ion Na, Ca, K, Cl, Mg,..

Dịch ruột

• Do Tb của niêm mạc ruột non tiết ra

• # 1- 1.3 lít / 24 giờ

• Chứa nhiều ion Na, Cl, HCO3

• Enzyme: Enterokinaze, maltaz, aminopeptidaz, nucleosidaz

Dịch tụy

• Do tuyến tụy tiết ngoại tiết tiết ra

• # 1 – 2.5 lít / 24 giờ

• Dịch trong, hơi quánh

• Trong 1 lít dịch tụy chứa:

  • 7 gram chất hữu cơ

  • 6 gram chất vô cơ

  • Nhiều enzyme: amylase, lipase, lecithinaz, cholesterolesteraz, trysinogen, chymotrypsinogen

Dịch khớp

• Dịch nhớt do:

  • Có nhiều acid hyaluronic (2 – 3 g/l)

  • Protein # 18 – 25 g/l (có thể tăng 40 g/l nếu tràn dịch khớp)

Dịch tràn

• Là dịch bệnh lý tiết ra trong một số bệnh lí

• Có 2 loại:

  • Dịch thấm: là dịch gian bào thấm vào một ổ nào đó

  • Dịch tiết: do tế bào bị viêm tiết ra

So sánh dịch thấm và dịch tiết