Teatr semestr zimowy 2024/2025

definicja teatru: przez badaczy

>wg J. Limona teatr ma swoje reguły i znaki a widz ma je odczytać; walor intelektualny tj. rozumienie tych znaków, jest estetyczny dlatego, że daje satysfakcję, odkrywa wyjaśnienia ukryte za tymi znakami.

>unowocześniając teatr, spektakle, przenosi się dramat w inne czasy jednocześnie "popisuje się" warsztatem aktorskim, scenograficznym, kostiumowym

>tekst artystyczny - artystycznie wymodelowany (sygnał dla widza że to tylko spektakl -> niespójność między znaczonym a znaczącym np światła to lampa)

>dzieło sceniczne jest nim, bo nieustannie zwraca uwagę na różnicę między rzeczywistością a fikcją, na swoją strukturę i reguły, jest ktoś (aktor, twórca) kto chce nam przekazać znaki, chce żebyśmy je czytali

>wg E. Rozik: gra aktorska to działanie i opisywanie dramatu; teatr nie jest ani fałszywy ani prawdziwy - opisuje fikcyjną rzeczywistość.

cechy teatru postdramatycznego: za H. Lehmannem >synestezja percepcji:{oddziałuje na różne zmysły, bez odgórnie założonej hierarchii (kiedyś: 1słowo/2słuch wspierany gestem/3wzrok); estetyka kronik jak dzieła Breugla: wiele sylwetek; np. gdzie koncert muzyczny jest włączany w spektakl} >gra gęstością znaków:{typ horror vacui, na scenie dzieje się wiele w postmodernistycznym dramacie; masa aktorów, wieloplanowość, rzeźby, projekcje wizualne, dźwięk; gra się też nieraz estetyką pustki tho} >symultaniczność i wycinkowość percepcji:{wiele się dzieje na scenie równocześnie, narzuca to widzowi zwracanie uwagi na wyrywkowe konsumowanie spektaklu}

>umuzycznienie/semiotyka audytywna:{ważna rola dźwięku w ogóle, często zrytmizowane &interdyscyplinarność teatru}

>dramaturgia wizualna:{teatr scenografii, dążenie do stworzenia scenografii mającej niewiele wspólnego ze światem zewnętrznym, dążenie do bezznaczeniowości}

> formalizm &chłód emocjonalny:{skoro odebrano prymat słowu; uproszczenie i zredukowanie środków formalnych}

>cielesność:{kwestia obecności ciała, ciało samo komunikuje swoją obecność, jest samym sobą} >formy solowe &formy monologowe:{ tendencja do odzierania teatru ze znakowości &zbliżenie do widza}

strategie modelowania czasu &ich wpływ na doświadczenie estetyczne widza:

>estetyka duratywna - spowolnienie akcji scenicznej, wydłużenie czasu np. u R. Wilsona; zmieniają się wtedy w rzeźby w czasie, sprawiają wrażenie posiadania własnej czasowości właściwej tylko sobie

>estetyka powtórzenia - (bliskie rytmizacji u Liechte), w teatrze postdramatycznym współczesnym powtórzenie przybiera nowy charakter; (wcześniej budowało strukturę dzieła) funkcją jest dekonstrukcja całości i sensu, skutkuje to nowym rodzajem percepcji - stale doszukujemy się innych sensów, prowadzi do wykształcenia się nowego typu uwagi >estetyka wideoklipu - coś uprzednio , w przeszłości nagranego zostaje włączone w spektakl; zwrócenie uwagi na autentyczne przeżycie czasu a symulowanym elektronicznie obrazem (nażywość i nagranie)

>symultaniczność - jednoczesność różnych scen, wstawek, kolażowość

>nastawienie (twórców) na czas obrazu - zmiana rozwijającego się wydarzenia w obraz sceniczny, gdzie widz musi dopełnić ten obraz aby zaczął on znaczyć, wyreżyserować go sobie jakby

P. Pavis &analiza jako reportaż: Kategorie przestrzeni wg Pavis: przestrzeń sceniczna:{zaaranżowana ze scenografią}; przestrzeń teatralna:{miejsce usytuowania widzów i aktorów w trakcie przedstawienia}; przestrzeń wewnętrzna:{subiektywna i ujawniająca się w umyśle odbiorcy}

Tekst prof. Tomka Wiśniewskiego zawierający wzmianki o Pavis [LINK]

cechy teatru telewizji:

{zbliżenia na twarz, praca kamery podążającej za postaciami itp., trzy modele percepcji (w tym do widowni), montaż, uwspółcześnienie strojów, filmowe efekty specjalne, eksperymenty formalne, oszczędna scenografia, skupiony na psychologii postaci, skupienie na słowie, dialogu}

media na scenie współczesnej:

a tam szyscy wiedzą o co b

semiotyczne a performatywne podejście do teatru:

>Erika F. Lichte:{Estetyka Performatywności; spektakle wydarzenia, odbiorcy biorą aktywny udział &przypomina proces gdzie mniej istotny jest finalny efekt; ważne budowanie wspólnoty; przepływ energii między aktorem a widzem:{ma generować napięcie, stanowią wyzwanie i bawią publiczność, interesują idee ale też pytania, śmiech itp...}

>ciało fenomenalne & ciało semiotyczne:{ciało którym jesteśmy &ciało którego używamy by generować znaczenia; cielesność wykonawcy: spowolnienie ruchu, wręcz niewidoczny, usztuczniony u R. Wilsona; zwraca na materialny wymiar ciała, wg. Lehmanna teatr marionetek ludzkich poruszanych przez siły; ciało fenomenalne (biologiczne) nieraz dominuje nad semiotycznym}

kategoria obecności:{to, w jaki sposób aktor skupia na sobie uwagę widowni a widz jest wrażliwy na siłę płynącą od artysty, jest obecny i świadomy Izabela Pluta &termin ciało mediaforyczne będące połączeniem trzech porządków istnienia ciała na scenie: cielesne &fizyczne (rzeczywiste) z medialnym (zapośredniczonym przez kamery, ekran, obraz) z metaforycznym (poetyckim) →powstaje przez hybrydyzację ciało mediaforyczne}

przykłady szczególnych spektakli &szczególne kreacje aktorskie:

Forced Entertainment grupa impro Tabletop Shakespeare:{codzienne przedmioty są animowane; tu semiotyczne czytanie spektaklu; bycie sterowanym, sprawczość i tożsamość zredukowane do przedstawień-miniatur; publikowane na żywo w Internecie, "na scenie"} And on the Thousandth Night:{bliski związek między aktorami oraz z widownią - sam akt powieści staje się bohaterem, relacje emocjonalne i ludzkie, nażywość i cielesność aktora}

Jan Klata H.:{stale wracający motyw gry [w golfa] dźwięk: chaos, wskazuje na brak harmonii; warstwa językowa → zmiana na angielski, białe balony wyróżniające się w scenerii (czystość i niewinność, później zyskują kolejne znaczenia, tutaj kij golfowy już jako sztylet, szpada) tu: aktor w roli przewodnika po świecie akcji; scena śmierci Ofelii; syrena alarmowa - warstwa dźwiękowa kojarząca się z zagrożeniem; również linki szermierzy mogą nabrać znaczenia w spektaklu - np. los kukły} R. Castelucci

Julius Ceasar:{jego teatr to rodzaj obrazu wpisanego w ramę sceny; oniryczne ciągi ożywionych obrazów; teatralna ekspresja bez fabuły; język ulega zlaniu z warstwą dźwiękową(mocny bas fizyczny); aktorzy o niecodziennych warunkach fizycznych, zwierzęta na scenie, skupienie na ciele} O Koncepcji Wizerunku Syna Bożego:{(Salvator Mundi inspo) dzieci czyniące ikonoklazm; stare, zniszczone ciało &zatarcie granicy między ciałem postaci fikcyjnej a aktora}

Robert Wilson

Sonet:{struktura spektaklu rządzącego się różnymi rytmami ulega wg naszego wrażenia desynchronizacji, rozbiciu; również wnętrze ciała jest zrytmizowane (biologicznie)}

the wooster group

Hamlet:{jakby zwielokrotnione ciała przez projekcję sztuki sprzed paru dekad; uproszczona scenografia i ruchy; replika zapisu teatru (jakby zapis czytany przez aktorów, zapis choreograficzny;

tekst autoteliczny gdzie są ukazane warstwy rzeczywistości, wykonawstwo, kwestia czy rejestracja równa się nażywości, pozycja widza we współczesnym świecie etc… aktorzy wychodzą z roli by zwrócić się do widzów czy techników - nie są niewolnikami teatru; duch na scenie - jedynie jako projekcja, bez ciała: kreatywna strategia. łączą teatr z nowymi mediami, tańcem; z założenia nastawieni są na hybrydyzację różnych porządków, przenikanie się języków teatru i filmu (metyzacja za Izabelą Plutą czyli krzyżowanie się różnych kategorii kulturowych), Robert Wilson Kaliban:{postacie uzwierzęcone, bliskie ziemi, szekspirowskie ujęcie postaci - powiązanie jej z żywiołem mowa tak samo jak postać sceniczna ma charakter hybrydalny, dzięki czemu jest pojemny znaczeniowo; dźwięki nagrywane i odtwarzane jednocześnie jakoby: dźwiękoprzestrzeń z rysem procesualnym, theatre in the making; to samo z kostiumem: stworzony na naszych oczach; postać dzika, brutalna} Burza:{ryboosoba badana wzrokiem, prezentowana obrotowo (uprzedmiotowienie); mówi nie do końca jak człowiek, przestrzeń barowa}

przestrzeń w teatrze:kategorie przestrzeni w teatrze wg Pavisa:

>stage space, przestrzeń sceniczna; zaaranżowana ze scenografią >przestrzeń teatralna, miejsce usytuowania widzów i aktorów w trakcie przedstawienia >przestrzeń wewnętrzna, subiektywna i ujawniająca się w umyśle odbiorcy za ???.: {przestrzeń teatru; tj. budynku; przestrzeń sceny; przestrzeń dramatyczna (implikowana przez fikcję, słowa; w tym mimetyczna oraz diegetyczna ))}

za Jerzy Limon

>przestrzeń teatru/sceny; budynek czy plener &przestrzeń teatralna/sceniczna; ta wykreowana podczas przedstawienia, wyłania się gdy przestrzeń teatru zaczyna generować znaczenia (semiotyczne czytanie);

>dwa rodzaje sceny:{amorficzna; np. taka w typie areny, widzowie są z każdej strony sceny, aktor gra na tle innych widzów, wymusza konkretny sposób gry na wykonawcy, bardziej demokratyczny układ, scenografia ważna, ale nie jest elementem koniecznym; ukierunkowana; taka gdzie twócy kierują wzrok odbiorcy na najważniejsze elementy, widzowie siedzący z boku jednak mają zaburzony ogląd przy scenie z perspektywą geometryczną}

>sam budynek bywa tekstem informującym o wejściu do świątyni sztuki - często podwyższenia, zdobienia itd wymuszają określone zachowania, sygnał o specjalnej przestrzeni; dekoracja, lokalizacja budynku; struktura audytorium może odzwierciedlać sturkurę społeczną, może ułatwiać lub urtrudniać przepływ energii między widzem a aktorem

dwa typy budynków:{schronienie ;można tam skonstruować dowolną przestrzeń; budowla ;narzuca przestrzeń, rodzaj odbioru}

teatr monumentalny:{wyeksponowany w tkance miejskiej &sugestia wydzielenia spektaklu z życia codziennego: zakup biletu, zajęcie miejsca, wygaszenie świateł, odsłonięcie kurtyny}

inne: przestrzeń prezentacyjna{połączenie cech architektonicznych wnętrza ze scenografią}; przestrzeń teatru jako przestrzeń ekspozycyjna{dzieła sztuki w teatrze nabierają nowych znaczeń};

Andrea Palladio &teatr imitujący renesansową estetykę;

Renato Rizzi:{Teatr Szekspirowski w Gdańsku, jako szkatuła chroniącą drogocenności, jego centralną częścią audytorium, ciemnoszara cegła (żywioł ziemi) a wnętrze jasne, cieliste (żywioł powietrza) - mediacja między przeszłością a przyszłością (w XVIIw. aktorzy angielscy w Gdańsku)}