Wiskunde
1 Bewerkingen
Som, verschil, product en quotiënt
Je kent de tekens +, -,
⋅
⋅ en : uit wiskundige opdrachten. Deze tekens hebben ook allemaal een naam: som, verschil, product en quotiënt.
8
+
3
8+3 noem je een som. De getallen 8 en 3 noem je de termen van deze som.
12
−
5
12−5 noem je een verschil.
4
⋅
3
4⋅3 noem je een product. De getallen 4 en 3 noem je de factoren van dit product.
16
:
4
16:4 noem je een quotiënt.
Rekenvolgorde
Wanneer je iets moet uitrekenen waar verschillende rekenkundige tekens in voorkomen, is er een bepaalde volgorde waarin je deze moet afwerken. De rekenvolgorde bestaat uit drie onderdelen:
Haakjes wegwerken;
Vermenigvuldigen en delen;
Optellen en aftrekken.
Heb je twee dezelfde dingen? Dan werk je van links naar rechts.
2 De ggd en het kgv
Delers en priemgetallen
De getallen 0,1,2,3, … noem je natuurlijke getallen.
Een priemgetal is een natuurlijk getal dat alleen maar gedeeld kan worden door zichzelf en door 1. Een voorbeeld van een priemgetal is 7.
Delers en veelvouden
Een deler van 12 is een getal waardoor je 12 kunt delen, waarbij de uitkomst een natuurlijk getal is. Alle delers van 12 zijn: 1,2,3,4,6 en 12.
De grootst gemeenschappelijke deler (ggd) van 12 en 14 is 2. Notatie:
g
g
d
(
12
,
14
)
=
2
ggd(12,14)=2. Als je de
g
g
d
ggd van 12 en 14 wil berekenen, dan noteer je eerst alle delers van 12 en 14. Vervolgens zoek je de grootste deler op die in beide rijen met delers voorkomt. In dit geval is dat 2.
Een veelvoud van 6 is de uitkomst van een keersom waar 6 in voorkomt. Een voorbeeld van een veelvoud van 6 is 54, want
6
⋅
9
=
54
6⋅9=54.
Het kleinste gemeenschappelijke veelvoud van 3 en 13 is 39. Notatie:
k
g
v
(
3
,
13
)
=
39
kgv(3,13)=39. Als je het
k
g
v
kgv van 3 en 13 wil berekenen, dan noteer je eerst een rijtje veelvouden van 3 en 13. Vervolgens zoek je het kleinste veelvoud op dat in beide rijen met veelvouden voorkomt. In dit geval is dat 39.
3 Breuken
Breuken vereenvoudigen
8
20
20
8
is een voorbeeld van een breuk.
De bovenkant van een breuk noem je de teller. De teller is hier dus 8.
De onderkant van een breuk noem je de noemer. De noemer is hier dus 20.
Bij het vereenvoudigen van een breuk maak je de breuk zo klein mogelijk. Je doet dit door op zoek te gaan naar een getal waardoor je zowel de teller als de noemer kunt delen. Bij de breuk
14
21
21
14
is dat het getal 7. Je krijgt dan
2
3
3
2
.
Breuken optellen
Bij het optellen en aftrekken van breuken gebruik je het volgende stappenplan:
Maak de noemers gelijk.
Tel de tellers bij elkaar op, de noemer blijft hetzelfde
Vereenvoudig de breuk zo ver mogelijk.
Breuken vermenigvuldigen
Bij het vermenigvuldigen van breuken gebruik je de volgende formule:
breuk
⋅
breuk
=
teller
⋅
teller
noemer
⋅
noemer
breuk⋅breuk=
noemer⋅noemer
teller⋅teller
Je doet vermenigvuldigt dus de twee tellers met elkaar, en de twee noemers. Hierdoor ontstaat een nieuwe breuk. Denk eraan dat je deze vaak kunt vereenvoudigen.
Als je een breuk vermenigvuldigt met een breuk die groter is dan 1, moet je er eerst één breuk van maken:
2
2
5
⋅
1
2
=
12
5
⋅
1
2
2
5
2
⋅
2
1
=
5
12
⋅
2
1
.
4 Negatieve getallen
Positieve en negatieve getallen
Je hebt positieve getallen en negatieve getallen. Positieve getallen ken je al: dat zijn alle getallen die groter zijn dan 0. Negatieve getallen zijn getallen die kleiner zijn dan 0. Op een getallenlijn liggen ze aan de linkerkant van de 0.
−
2
<
5
−2<5 betekent dat -2 kleiner is dan 5.
−
12
>
−
15
−12>−15 betekent dat -12 groter is dan -15.
0
,
5
=
1
2
0,5=
2
1
betekent dan 0,5 even groot is als
1
2
2
1
.
Optellen en aftrekken met pijlen
Bij het optellen en aftrekken van positieve en negatieve getallen kun je de volgende regels gebruiken:
+
−
=
−
+−=−
−
−
=
+
−−=+
Verder kun je gebruik maken van pijlen op een getallenlijn om te rekenen met positieve en negatieve getallen. Zodra je plus ziet staan in een som, weet je dat je naar rechts moet op de getallenlijn. Wanneer je min ziet staan in een som, weet je dat je naar links moet op de getallenlijn.
5 Negatieve getallen vermenigvuldigen en delen
Regels voor het vermenigvuldigen
Bij het vermenigvuldigen van negatieve getallen gebruik je de volgende regels:
positief
⋅
positief
=
positief
positief
⋅
negatief
=
negatief
positief⋅positief=positief
positief⋅negatief=negatief
negatief
⋅
positief
=
negatief
negatief
⋅
negatief
=
positief
negatief⋅positief=negatief
negatief⋅negatief=positief
Rekenvolgorde en mintekens
Bij berekeningen moet je altijd gebruik maken van de rekenvolgorde:
Haakjes wegwerken;
Vermenigvuldigen en delen;
Optellen en aftrekken.
Heb je twee dezelfde dingen? Dan werk je van links naar rechts.
Regels voor het delen
Bij het delen van negatieve getallen gebruik je de volgende regels:
positief
:
positief
=
positief
positief
:
negatief
=
negatief
positief:positief=positief
positief:negatief=negatief
negatief
:
positief
=
negatief
negatief
:
negatief
=
positief
negatief:positief=negatief
negatief:negatief=positief
De deelstreep
Als je twee getallen door elkaar deelt, dan kun je ook gebruik maken van de deelstreep. Zo kun je
24
:
8
24:8 schrijven als
24
8
8
24
. Als je te maken hebt met een deelstreep, dan moet je de bovenkant en de onderkant apart van elkaar berekenen. Bij
36
−
8
18
−
4
18−4
36−8
bereken je dus eerst
36
−
8
36−8 en
18
−
4
18−4. Je krijgt dan:
36
−
8
18
−
4
=
28
14
=
2
18−4
36−8
=
14
28
=2.
6 Negatieve breuken
Bij het optellen en aftrekken van negatieve breuken gebruik je het volgende stappenplan:
Maak de noemers gelijk.
Tel de tellers bij elkaar op, de noemer blijft hetzelfde
Vereenvoudig de breuk zo ver mogelijk.
Bij het vermenigvuldigen van negatieve breuken gebruik je de volgende formule:
breuk
⋅
breuk
=
teller
⋅
teller
noemer
⋅
noemer
breuk⋅breuk=
noemer⋅noemer
teller⋅teller
Hierbij moet je ook weer rekening houden met de regels voor het vermenigvuldigen van negatieve getallen van onderdeel 1.
Delen door een breuk is hetzelfde als vermenigvuldigen met het omgekeerde van deze breuk. Zo is
4
7
:
1
6
=
4
7
⋅
6
1
=
24
7
=
3
3
7
7
4
:
6
1
=
7
4
⋅
1
6
=
7
24
=3
7
3
.