Reynaert 2024 lln

Een Middeleeuwse Bestseller: Van den Vos Reynaerde

1. Dierenepiek: Inleiding

• Geschreven rond 1260 door Willem.

• Een van de oudste teksten in het Nederlands, verteld in verzen.

• Hoofdpersoon Reynaert: de sluwe vos, geen held maar een slechterik.

• Populair door humor, obscene dubbelzinnigheden en wrede avonturen.

• Onderdeel van het project De Canon van Vlaanderen (2023).

• Reynaert verschijnt in talloze verhalen, thema's van list en bedrog zijn creatief ingevuld.

• Eerste vermelding in de Ysengrimus (1148): een Latijns dierenepos met Renardus de vos.

• Inspiratie voor andere vossenverhalen, waaronder het Franse “Li plaid”, en Van den Vos Reynaerde

• Reynaert's populariteit resulteerde in vertalingen naar het Latijn.

• Een eer die nog nooit eerder aan een tekst in de volkstaal is gegeven.

• De tekst is bewaard in het Comburgse handschrift.

Tricksters

• Reynaert als trickster: een personage dat normen en regels negeert. Hij weet krachtige tegenstanders te slim af te zijn en kan zich altijd uit moeilijke situaties redden.

• De vos als archetype van de sluwe underdog, aanwezig in diverse culturen.

• Mesopotamie: verhaal over een vos die tijdens een proces aan zijn straf weet te ontsnappen.

• dichter bij ons: fabels van Griekse dichter Aesopus

• Berbers: sluwe vos Ucchen

2. Dieren als Trickster

• Naast de vos kunnen ook andere dieren de rol van trickster vervullen:

  • Anansi: spin uit de West-Afrikaanse folklore.

  • Coyote: sluwe underdog in de verhalen van de Noord-Amerikaanse Navajo.

• De vos heeft in spreekwoorden/zegswijzen een negatieve reputatie:

  • "Sluw als een vos": slim voor slechte doeleinden

  • "Een vos verliest zijn haren, maar niet zijn streken": Bij het ouderwoorden veranderd het slechte karakter van mensen niet

  • "Als de vos de passie preekt, boer pas op je ganzen": als een bedrieger mooie dingen begint te vertellen, dan moet je extra goed opletten/voorzichtig zijn.

• In werkelijkheid is de vos meestal schuw en timide.

3. Hoofdpersonages en hun Rollen

• Reynaert (de vos): hoge ridder, sluw.

• Nobel (de leeuw): koning, nobel en wijs.

• Isegrim (de wolf): hoge ridder, slecht, slechte relatie met Reynaert.

• Grimbeert (de das): neef van Reynaert, probeert hem te verdedigen.

• Tybeert (de kater): ridder, zelfstandig.

• Bruun (de beer): ridder, sterk/groot.

• Courtois (de hond): dienaar, vriendelijk.

• Cuwaert (de haas): dienaar, snel/bang.

4. Proloog en Auteur

• Proloog/voorwoord geeft voornaam auteur: Willem.

• meestal wisten in middeleeuwen niet wie verhalen had uitgevonden, was generatie tot generatie doorgegeven

• Hij schreef ook "Madoc".

• Acrostichon toont dat zijn naam in de tekst is verstopt

• naam als eerst in Madoc: beroemd

ONSTAAN Van den Vos Reynaert

• eerste regels v proloog: reclame, later toegevoegd

• auteur Arnout begonnen met vertaling verhaal, willem werkt af

• op basis v Franse bronnen

• imitatio(creatief bewerken), aemulatio(overtreffen)

• GEEN copyright, WEL eer als iemand zen tekst voor inspiratie diende

Oost- Vlaanderen

• dialect van tekst

• vermelde plaatsnamen, kent omgeving van Waasland goed

NIET doelpubliek

• Mopperaars, Boerenkinkels, Dwazen

WEL doelpubliek

• mensen die eervol en hoofd willen leven, voorgesteld als les vr hun

  => IRONISCH DOEL: is helemaal niet hoofs

5. Klachten en Aanklacht

• De hofdag symbolische betekenis: alle hoge ridders hun eed van trouw aan de koning hernieuwden, koning recht sprak

• Klachten tegen Reynaert:

  • Verkrachting van Hersinde, de vrouw van Isegrim.

  • Diefstal van de dikke worst van Courtois.

  • Aanvallen op Cuwaert de haas.

  • geplast in ogen kinderen v/d wolf

    => verkrachter, dief, moordenaar

• Grimbeert verdedigd Reynaert:

  • Onrechtvaardig om hem te beschuldigen zonder zijn aanwezigheid, kan niet verdedigen

  • Isegrim is zelf schuldig aan het opleiden van Reynaert tot dief.

  • hersinde 7j gehieme relatie

  • haas schrik aanjagen: stoppen met slecht zingen

  • gestolen worst was al gestolen: stelen v/e dief = niet slecht

6. Besluit tot dagvaarding en Dierenverhaal

• Diepgaande discussie over de misdaden van Reynaert op de hofdag.

• kip coppe kop afgebeten

• Reynaert zal gedagvaard worden: naar het hof te komen voor zijn rechtszaak.

• hofdag geen hoofs of feestelijk karakter meer

  → ruzie, verwarring

  → in plaats van een feestmaal eindigen we met een begrafenis

kader info

• dierenverhaal= beschreven wereld

• redderverhalen= bedoelde wereld

• Het verhaal lacht ridderverhalen uit.

• Antropomorfisme: dieren met menselijke eigenschappen

• ontmaskerd hypocrisie van menselijke hofwereld

  → koning en adel: vals en kleingeestig

• met humor tegen ideaalbeeld v/d hoofse ridder in hoofse ridderverhalen (bv: Ferguut, Walewein)

• dierenpersonages: als bescherming

7. Missie van Bruun

• Bruun wordt gestuurd om Reynaert te vangen, maar valt voor zijn list.

• Reynaert gebruikt zijn sluwheid om Bruun te misleiden met een honingval bij timmerman

• reynaert: slim, sluw: zwakheden v tegenstander tegen hem gebruiken→ in val lokken

  gemeen/genadeloos: plezier als Bruun mishandeld wordt

• Bruun's karaktereigenschappen: dom,naief: gelooft Reynaert

  gulzig: denkt aan eigen behoeftes

BRUUN GEEN zelfbeheersing op vlak van

• mentaal: moest reynaert naar de koning brengen, vergeet oorsponkelijke missie

• fysiek: stopt kop en poten in boomspleet (snuffelt niet eerst)

8. Satire en Parodie

• Reynaert als satire van de middeleeuwse maatschappij.

• Parodie van de hoofse ridderverhalen

geestelijkheid

• geen respect vr/h celibaat: priester heeft vrouw

• misbruik kerkelijke autoriteit: pastoor koopt parochianen om met gratis aflaten om vrouw te redden

• preister hoort verzoenend te zijn: hij mishandeld Bruun

Dropers

• dom, lelijk, geweldadig

• volgen zonder nadenken geestelijkheid en groep

• Namen van karakters hebben vaak dubbele betekenissen, met kritiek.

• vrouwen enkel uit om lusten te bevredigen

  → hersinde: haar staat het aan

  → julokke: jouw lok ik (verleidster)

  → Reynaert: rein v aard (ironisch)

  → Cuwaert: coward (laf v aard)

8.5. Reyneart als parodie

• parodie: lijkt op originele verhaal, wijkt af van inhoudelijke en/of structurele

• begin: alle dieren verzamelden aan hof koning

  → inhoudelijk en structureel gelijk aan hoofse ridderromans

  → ridders verzamelen aan hof koning

• manque: ridder afwezig, ridder is gewone misdadiger, ordeverstoring geen hoger doel (aanleren ideale hofsheid)/ mysterieus karakter (Heilige Graal vinden)

  → structureel gelijk, wijkt inhoudelijk af

• queeste: bruuns queste veranderd in strooptocht, faakt opdr. Orde NIET hersteld

  → structureel gelijk, wijkt inhoudelijk af

  → orde moet wel bereikt worden

=> verhaal vergelijkbaar met Animal Farm

9. Gimbeert naar Reynaert

• ongepaste dingen met dubbekzinnige betekenis:

  1. de beurs uit 1 stuk

  2. uitrusting v uw vader

  3. 1 v zijn klepels verloren

  4. luidt maar 1 klok

• Reynaert karakter

  → opzettelijk hard/ gemeen: laat scheet (spotten met beleefdheidsregels)→ symbolische middelvinger

10. Reynaert en taal

• geen respect voor God, en trekt zich niets aan van vrienden of familie:

  • misbruik sacrament v/d biecht om fake news vrhl te zeggen over complot tegen koning

  • verraad zonder spijt vader/ beste vriend voor geloofwaardigheid

• gebruikt taal niet als communicatiemiddel maar manipulatiemiddel

• sympathie:

  • doet zich niet schijnheilig voor, anderen dom telkens inlopen

  • 1-tegen-allen gevoel: bewondering voor durf tegen iedereen opnemen

11. Reynaert e/d middeleeuwse maatschappij

• auteur schets sombere wereld

• koning: hebzuchtig en dom

• ridders: dom, gulzig, schijnheilig

• clerus: schijnheilig, laat zich leiden door eigenbelang

• dorpers: gewelddadige kudde dieren

• voor bergerij??

  • machthebbers genoten miss toch van de verhalen??

  • ‘dieren verhalen’ niet rechtstreeks