Araling Panlipunan Module 1: Katangiang Pisikal ng Daigdig

Geography: mula sa Griyego na geo = "daigdig" at graphien = "paglalarawan"; maka-agham na pag-aaral ng katangiang pisikal ng daigdig at kaugnayan nito sa pamumuhay ng tao.
Edad ng Daigdig: $4.54 \times 10^9 \text{ years}$ (mahigit apat na bilyong taon).
Kalagayan ng ibabaw: ocean at kontinente
- Katubigan: $70.9\%$ ng ibabaw ng mundo
- Kalupaan: $29.1\%$ ng ibabaw ng mundo
Estruktura ng Daigdig:
- Crust: mabato at matigas na bahagi; makikita ang iba't ibang anyong lupa at tubig.
- Mantle: napakainit, malambot na patong ng bato; kumikilos at nag-aambag sa paggalaw ng mga plato.
- Core: kaloob-looban ng daigdig; binubuo ng mga metal tulad ng $\text{Fe}$ (iron) at $\text{Ni}$ (nickel).
Plate tectonics: malalaking masa ng batong gumagalaw dahil sa mga paggalaw ng mantle; nagdudulot ng lindol, bulkan, at pagbuo ng mga kabundukan (hal. Himalayas).
Lindol at iba pang pangyayari: resulta ng pagtama at pag-akyat ng mga tectonic plates.

Kontinente at Karagatan:
- May pitong kontinente: Asia, Africa, North America, South America, Europe, Australia (Oceania), Antarctica.
- Karagatan: Pacific, Atlantic, Indian, Arctic, Southern.
Kontinente at Kabihasnan:
- Continental Drift Theory ni Alfred Wegener: dating nagkakaugnay ang pitong kontinente bilang isang superkontinente na tinatawag na Pangaea.
- Pangaea ay pinalitan ng pagsasanga-sanga dahil sa paggalaw ng Continental Plates; panahong umabot ng milyun-milyong taon.
- Ipinakita na ang paggalaw ng mga plato ay humahantong sa pagkakahati ng mga kontinente; tinatayang $2.5\ \text{cm/year}$ ang paglayo ng ilang bahagi ng kontinente.
- Plate Tectonics theory: pinag-ugnay ng mga kontinente ang lokasyon ng lindol, bulkan, at kabundukan.
Kontinente at Anyong Lupa:
- Bundok: halimbawa Everest $8{,}848\ \text{m}$ ; K-2 $8{,}611\ \text{m}$ ; Kangchenjunga $8{,}586\ \text{m}$ ; Makinihan o iba pang halimbawang bundok.
Anyong Tubig:
- Karagatan: pinakamalawak na saklaw ng tubig.
- Mariana Trench: lalim $35{,}840\ \text{ft}$ (≈ $1.0971\times 10^4\ \text{m}$ ).
Mahahalagang konsepto:
- Topograpiya: paglalarawan ng pisikal na katangian ng isang lugar tulad ng anyo, hugis, daloy ng tubig, at katubigan.
- Pagbuo ng kontinente ay parang jigsaw puzzle na nagiging sanhi ng pagkakaroon ng iba't ibang anyong lupa't tubig.

Klima vs panahon: klima = karaniwang kondisyon ng atmospera sa isang lugar o rehiyon sa mahabang panahon; naisasagawa ang pagsukat ng temperatura, ulan, at iba pa.
Mga salik na nakakaapekto sa klima:
- Latitutde (line ng posisyon sa mundo) at panahon
- Distansya mula sa karagatan
- Taas mula sa sea level (elevation)
- Natatanggap na sinag o insolation
Klase ng Klima:
- Tropikal: mainit at mahalumigmig; mataas na pag-ulan sa buong taon.
- Arid/Tuyo: mataas ang kainitan at mababa ang ulan.
- Temperate: apat na panahon; umiiral ang pagbabago ng temperatura at ulan.
- Kontinental: mahabang taglamig at maiksing tag-init; maaaring may mataas na pag-ulan.
- Polar: napakalamig; karaniwang may niyebe.
Halimbawa:
- Pilipinas: Tropikal na klima.
Kaugnayan ng klima sa pamumuhay:
- Nakakaapekto sa anyo ng pamumuhay, pagsasaka, at paggamit ng likas na yaman.
- Klima ang batayan ng pamumuhay at ekonomiya ng bawat rehiyon.

Oblate spheroid: hugis ng Daigdig.
Fe at Ni: pangunahing metal sa core.
Pangaea: dating superkontinente.
2.5 cm/year: karaniwang bilis ng pagkakaiba-iba ng mga kontinente.
Mariana Trench: pinakamalalim na bahagi ng karagatan.
Latitud, distansya mula sa karagatan, taas mula sea level, insolation: pangunahing salik sa klima.

Buti pang kopyahin ang mga pangunahing konsepto na ito para mabilis na recalling bago ang eksamen.