6. De opkomst van Rome

magna graecia

griekse poleis in Zuid-Italie

Archaïsche kolonisatie

ca 750 door grieken naar zuid-italie

Turrhenoi / Tusci

Etrusken

Etrusken namen de Griekse falanx over

6e vot

fasces

politiek ambtsteken van de etrusken

eerste nederzettingen in het moerrassig dal van de Latijnen

10e eeuw vot

sociale organisatie van de koningstijd

populus

rex

clan/gens

familia

patres

senaat van de koningstijd

300 leden: belangrijkste familiehoofden / patres

lidmaatschap was erfelijk en voor het leven → geboorteadel

volksvergadering in de koningstijd

comitia curiata

stemmen per curia → 300 curias (10 per tribus)

beneficia

weldaden van de patronus

officia

plichten en volgzaamheid van de client

droogleggen en plaveien van het Forum Romanum en de Mons Capitolinus als burcht en religieus centrum

1e kwart 6e vot

Servius Tullius

Romeinse koning → introduceerde de falanx + legeruitbreiding + comitia centuriata

comitia centuriata

volksvergadering in de koningstijd obv vermogensklassen

nam politieke besluiten en verkozen magistraten

rijksten zijn kleinste groep en hadden veel meer centuriën → gewicht van hun stem weegt het meeste door

besluiten in watervalsysteem

assidui

burgers die wapenuitrusting konden betalen

vermogensklasse I

18 centuriën equites + 80 centuriën infanterie (40 seniores + 40 iuniores)

Vermogensklasse II

20 centuriën infanterie (10 seniores + 10 iuniores)

vermogensklasse III

20 centuriën infanterie (10 seniores + 10 iuniores)

vermogensklasse IV

20 centuriën infanterie (licht bewapend) (10 seniores + 10 iuniores)

vermogensklasse V

30 centuriën infanterie (licht bewapend) (15 seniores + 15 iuniores)

• + 4 centuriën non-combatanten

• + 1 centurie proletarii

tribus-indeling van Servius Tullius

4 stedelijke stribus

6 plattelands tribus

(later kreeg het platteland 31 tribus → rijke grootgrondbezitters kregen meer macht)

Tarquinius Superbus

laatste koning

nexum

schuldslavernij

ager publicus

nieuw veroverde land

secessio plebis

494

massale werk en legerdienstweigering door het plebs

→ richtten hun eigen politieke instituties op

• concilium plebus → volksvergadering

• tribuni plebis → 10 volkstribunen

• 2 plebejische aediles

codificatie van de wetten door de comissie van de decemviri

451-449

doorbraak van de juridische monopoli

lex canuleia

445 huwelijk tussen patriciërs en plebejers legaar

1ste fase van de standenstrijd

494-449

secessio plebis - lex canuleia

2e fase van de standenstrijd

449-367

lex canuleia - deels openstellen ambten

periode van verschillende oorlogen waardoor de tribunen de macht van consuls kregen → college van tribuni militum consulari potestate nodig om de militaire macht uit te oefenen → bestond uit patriciers en plebs → zo het volkk ook overtuigen om te strijden

openstelling van het ambt quaestor voor plebejers

420

tribuni plebis Stolo en Lateranus

376-367

plebicieten: 1 consul kon plebs zijn

schuldenverlichting van de armbe plebs

ager publicus beschikbaar houden voor arme plebs

praetor als nieuw ambt + 2 aediles curules

367

beide open voor het plebs

lex poetilia

326

afschaffing van het nexum

lex valeria

300

betere persoonlijke rechtsbescherming + provocatio ad populum

lex hortensia

287

plebicieten golden voor de hele populus

concilium plebis wordt het concilium tributa

3e fase van de standenstrijd

367-287

foedus cassianum

493

militaire alliantie tussen Rome en de Latijnse steden na de Slag bij het meer van Regillus

conflict met de etrusken

396

Veii veroverd → verdubbeling van het grondgebied

Eerste samnitische oorlog

343-341

Rome bied hulp aan Capua tegen de Samnieten

tijdelijke inname van Rome door een Keltische stam

390

Latijnse oorlog

341-338

door ongenoegen over romeinse macht

Latijnse Bond ontbonden na overwinning van Rome

de latijnse steden blijven ingelijfd en krijgen een verzwakt burgerrecht

sine suffragio

verzwakt burgerrecht

2e Samnitische Oorlog

326-321

aanleg van de via Appia

3e Samnitische Oorlog

298-290

monsterverbond van Etrusken, Umbriërs en Kelten tegen de Romeinen

Rome wint bij de Slag bij Sentinum

Tarente zoekt hulp van Purrhos van Epirus

280

Purhhos wint met enorme verliezen

275 onbesliste slag en ze trekken zich terug

270 Tarente geeft zich over

Rome komt Messina ter hulp tegen Carthago

264 → start van 1ste Punische oorlog

overwinning van de laatste zeeslag van de 1ste punische oorlog

241

ROme wint → Carthago moet enorme herstelbetalingen doen & zicht terugtrekken uit Sicilië

Ebroverdrag

Ebrorivier in Spanje als eindpunt van de Carthaagse invloedssfeer

tweede punische oorlog

218-201

Rome schendt het Ebroverdrag & Hannibal trekt over de Alpen

Scipio gaat naar Noord afrika

hannibal verslagen 202

Provincialisering spanje

provincia Hispania Citerior

Provincia Hispanial Ulterior

Romeinse staatsstructuur na de standenstrijd

• comitia curiata

• comitia centuriata

• comitia tributa

  • comitia tributa polupi

  • comitia tributa plebis

• magistraten

  • consul

  • praetor

  • aedilis

  • tribunus plebis

  • quaestor

  • dictator

  • censor

• senaat

• rechtbanken

comitia curiata na de standenstrijd

stamt uit de koningstijd

stemmen per curia

nog als ceremonieel → gaven formeel het imperium aan de consuls en praetoren

comitia centuriata

plebs + patriciërs

stemmen per centuria ( vermogensklassen)

kiezen de consuls, praetors, censors

tot 218 stemden ze wetten

was het hof van beroep

nodig voor oorlogsverklaringen

comitia tributa

stemmen per tribus

4 van de stad

31 van het platteland

comitia tributa populi

voor de hele populus

comitia tributa plebis

kiezen de volkstribunen + de plebejische aediles

stemmen voor plebicieten

consul

2 per jaar

hebben het imperium → de hoogste militaire en civile macht

praetor

6 per jaar

hebben het imperium

juridische en miltaire macht

aedilis

4 per jaar

zijn verantwoordelijk voor markten, wegen, spelen, voedsel, …

tribunus plebis

10 per jaar

hebben auxilio en intercessio

en zijn sacrosancct

quaestor

10 per jaar

beheren de financiën

dictator

in noodsituaties

max voor 6 maand

censor

2 elke 5 jaar

voor 18 maaand

zijn inspectie van de magistraten en instellingen

senaat

eerst 300 leden → uit ex-magistraten die ouder zijn dan 30 jaar

is het belangrijkste orgaan, maar heeft eigenlijk weinig macht

adviseerden de magistraten → senatus consulta

ontvingen en stuurden ambassadeurs

beheerden de financiën voor campagnes

rechtbanken

vanaf 149 permanent voor strafzaken

• quaestiones perpetua → strafrecht en publiek recht

• praetor → civiel recht

jury van equites geselecteerd door de praetor → 50 man

lex claudia

218

senatoren mochten geen overzeese handel doen

nieuwe ordes

120 vot

ordo senatorius

ordo equester