media ethiek heel uitgebreid

Morele competentie

Het vermogen om de morele dimensie van een situatie te herkennen / argumenten af te wegen / beslissingen te verantwoorden / in praktijk te brengen

Integriteit

Professionele verantwoordelijkheid waarbij iemand proactief / zelfstandig / verantwoordelijk / creatief en autonoom handelt en verleidingen weerstaat

Wat is integriteit niet?

Niet enkel normafwijkend gedrag vermijden / niet louter regels volgen / geen onrealistische zuiverheid

Professionele verantwoordelijkheid volgens Karssing

Kritisch en verantwoord werken / rekening houden met alle belangen / gebaseerd op relevante informatie

Ethische vraag

Botsing tussen wat mogelijk of toegestaan is en wat wenselijk of verantwoord is

Integer professional

Herkent morele dimensies / weegt informatie af / verantwoordt beslissingen / voert ze uit / evalueert ze / leert eruit

Wanneer is een handeling moreel juist?

Als ze rechtvaardig en respectvol is / recht doet aan de ander / rekening houdt met rechten / belangen / wensen van betrokkenen

Waarom is normaal gedrag niet automatisch moreel juist?

Omdat maatschappelijke normen niet noodzakelijk ethisch correct zijn

Drie ingrediënten voor moreel juist handelen volgens Martha Nussbaum

Moreel kompas / zorgvuldig kritisch denken / empathische en sympathische verbeelding

Moreel kompas

Persoonlijk ijkpunt gebaseerd op waarden en normen gericht op rechtvaardigheid en menselijke waardigheid

Hoe ontwikkel je een moreel kompas?

Zelfreflectie / kritisch denken / ervaring / dialoog / feedback / flexibiliteit

Kritisch denken

Inconsistenties herkennen / denkfouten vermijden / weerstand bieden aan groepsdruk en zelfbelang

Basisfout van het denken volgens Nussbaum

Jezelf uitzonderen van principes die je op anderen toepast

Waarom is jezelf uitzonderen een ethisch probleem?

Omdat men de ander niet als gelijke behandelt

KorteTermijnFijn versus LangeTermijnPijn

Verleidingen activeren het oudere brein en ondermijnen lange termijndoelen

Morele ontkoppeling

Rationaliseren van immoreel gedrag zonder eigen waarden aan te passen

Doel van morele ontkoppeling

Zelfreflectie / zelfregulering / zelfsancties uitschakelen

Morele rechtvaardiging

Schadelijk gedrag voorstellen als hoger doel

Voorbeeld morele rechtvaardiging

Schokkende foto's publiceren omdat het publiek de waarheid moet zien

Eufemistisch labelen

Gedrag minder ernstig doen lijken via taalgebruik

Voorbeeld eufemistisch labelen

Privéroddels omschrijven als human-interestverhalen

Gunstige vergelijking

Eigen gedrag vergelijken met erger gedrag zodat het minder fout lijkt

Delen van verantwoordelijkheid

Verantwoordelijkheid verspreiden over meerdere personen

Verplaatsing van verantwoordelijkheid

Schuld doorschuiven naar een autoriteit

Ontmenselijking

Slachtoffers voorstellen als minder menselijk

Toeschrijven van schuld

Slachtoffer verantwoordelijk maken voor de situatie

Bagatelliseren van gevolgen

Negatieve gevolgen minimaliseren of ontkennen

Empathische verbeelding

Situaties bekijken vanuit perspectief van anderen

The inner eye volgens Nussbaum

Vermogen om moreel waar te nemen vanuit empathie

Kenmerken van empathie

Perspectief innemen / niet oordelen / gevoelens begrijpen / gevoelens communiceren

Spiegelneuronen

Hersenmechanismen die verbonden zijn met empathisch vermogen

Vier dimensies van moreel handelen

Handeling / gevolgen / persoon / intentie

Welke theorie focust op de persoon?

Deugdenethiek en zorgethiek

Welke theorie focust op de handeling?

Plichtenethiek en gevolgenethiek

Deugdenethiek

Ethische theorie die karakter en morele kwaliteiten centraal stelt

Grondlegger deugdenethiek

Aristoteles

Kernvraag van de deugdenethiek

Hoe word ik een goed mens?

Deugd

Vermogen om in elke situatie de juiste houding aan te nemen

Doel van de mens volgens Aristoteles

Gelukkig worden

Hedonia

Geluk via plezier / positieve gevoelens / afwezigheid van pijn

Eudamonia

Geluk via excellentie / ontwikkeling van morele en intellectuele kwaliteiten

Gulden middenweg van Aristoteles

Deugd bevindt zich tussen twee extremen

Moed bevindt zich tussen…

Lafheid / roekeloosheid

Generositeit bevindt zich tussen…

Gierigheid / spilzucht

Gematigdheid bevindt zich tussen…

Ongevoeligheid / toegeeflijkheid

Bescheidenheid bevindt zich tussen…

Verlegenheid / arrogantie

Vier kardinale deugden

Prudentia / Iustitia / Fortitudo / Temperantia

Prudentia

Voorzichtigheid / wijsheid

Iustitia

Rechtvaardigheid

Fortitudo

Moed en sterkte

Temperantia

Zelfbeheersing en matigheid

Kritiek op de deugdenethiek

Moeilijk objectiveerbaar / weinig universele regels / zware verantwoordelijkheid

Utilitarisme

Juist handelen op basis van grootste nut voor grootste aantal

Grondlegger utilitarisme

Jeremy Bentham

Kernvraag utilitarisme

Welke keuze levert meeste welzijn op?

Waarop focust utilitarisme?

Gevolgen van handelingen

John Stuart Mill voegt toe aan utilitarisme

Zelfontplooiing / levenskunst / persoonlijke ontwikkeling

Negatief utilitarisme volgens Karl Popper

Niet geluk maximaliseren maar lijden minimaliseren

Kritiek op utilitarisme

Middelen kunnen geheiligd worden / mensen worden objecten / gevolgen zijn moeilijk voorspelbaar

Collateral damage

Onbedoelde negatieve gevolgen van een beslissing

Plichtenethiek

Juist handelen volgens regels en plichten ongeacht gevolgen

Grondlegger plichtenethiek

Immanuel Kant

Kernvraag plichtenethiek

Wat is mijn plicht?

Categorische imperatief

Handel enkel volgens regels die universeel toepasbaar zouden zijn

Waarom is de categorische imperatief wederkerig?

Omdat dezelfde regel voor iedereen moet gelden

Universele normen

Onveranderlijke regels die altijd gelden

Kritiek op plichtenethiek

Houdt geen rekening met context / gevolgen / intenties

Gulden regel

Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden

Basis van de gulden regel

Wederkerigheid / compassie / gelijkwaardigheid

Zorgethiek

Ethiek die focust op relaties en noden

Grondlegger zorgethiek

Carol Gilligan

Kernvraag zorgethiek

Wat heeft de ander nodig?

Mensbeeld binnen zorgethiek

De mens is relationeel en afhankelijk van anderen

Kritiek op zorgethiek

Focus vooral op mensen met wie men een band heeft

Integriteit van een bedrijf begint bij…

Integriteit van medewerkers

Grote valkuil in organisaties

Organisatie zo perfect maken dat de mens niet meer telt

Wie maakt de meeste fouten?

Mensen van goede wil

Organisatiecultuur

Verzameling waarden / normen / gedragingen die bepalen hoe mensen samenwerken

Cultuurverschillen tonen zich in…

Werkaanpak / gezag / beloning / regels / initiatief

Bovenlaag van cultuur

Artefacten zoals gebouwen / regels / logo's / gedragspatronen

Onderlaag van cultuur

Waarden en normen

Waarden

Morele ankers die gedrag sturen

Normen

Concrete richtlijnen voor gedrag

Formele cultuur

Bewust georganiseerde structuren / regels / leiderschap

Informele cultuur

Verhalen / rituelen / helden / geruchten

Compliance-strategie

Ethisch beleid via regels / controle / sancties

Integrity-strategie

Ethisch beleid via waarden / intrinsieke motivatie / vertrouwen

Sterkte compliance

Duidelijkheid / juridische bescherming / meetbaarheid

Zwakte compliance

Box-ticking / minimale naleving

Sterkte integrity

Sterkere cultuur / betrokkenheid / bruikbaar in grijze zones

Zwakte integrity

Moeilijk meetbaar / afhankelijk van leiderschap

Zeven factoren van Kaptein

Helderheid / consistentie / uitvoerbaarheid / ondersteuning / transparantie / bespreekbaarheid / handhaving

Clarity

Duidelijkheid over normen en verwachtingen

Consistency

Organisatie doet wat ze zegt

Achievability

Normen moeten haalbaar zijn

Supportability

Leidinggevenden ondersteunen waarden actief

Transparency

Onethisch gedrag moet zichtbaar zijn

Discussability

Dilemma's moeten bespreekbaar zijn

Enforcement

Goed gedrag belonen en slecht gedrag sanctioneren

Ethisch leiderschap preventie

Duidelijke grenzen / veiligheid / groepsdruk beperken