Les 8

Linguistic turn

Waarneming & begrip wkh gestuurd door taal

buiten taal is niets denkbaar (epistemologie w taalfilosofie)

De Saussure

Ludwig Wittgenstein, Richard Rorty

Franse poststructuralisten

Impact op alle menswetenschappen in 2de helft 20ste eeuw

Franse poststructuralisten

Jacques Derrida

Michel Foucault

Jean Baudrillard, Jean-François Lyotard, Roland Barthes

structuralisme vs poststructuralisme

voortzetting & kritiek

Aanvaarde opvattingen:

• taalsysteem = autonoom

• Taal stuurt begrip van wkh

• Onderscheid signifiant / signifié, relatie = arbitrair

Kritiek:

• struct. Beschouwt zichzelf als legitieme & onproblematische wetenschap → systematisch observeren, data verzamelen en analyseren zal leiden tot betrouwbare kennis => positivisme

• Poststructuralisme: kritisch positivisme, geloof in systematiek en ratio berust op illusies, omarmen radicale epistemologische twijfel: niet met zekerheid weten, twijfel door fundamentele instabiliteit van de taal → Derrida: ‘Il n’y a pas d’hors-texte’

Jacques Derrida

(1930-2004)

Deconstructie

1ste vorm poststructuralisme VS

In jaren ‘80 dominant

‘Structure, sign, and play in the discours of the human sciences’ (1966)

De la grammatologie (1967)

Taal arbitrair, maar minder dwingend → teken roept ook op wat het niet betekent (zonder verschil geen betekenis)→ uitzaaiingen = process van dissemination

Signifiant ‘zweeft’ en landt nooit def op signifié - blijft nieuwe betekenissen en niet-bet oproepen

→ différance = verschillen + uitstellen (radicalisatie structuralisme)

Taal eindeloos netwerk, betekenissen inherent instabiel

Aanval westerse logocentrisme

Derrida, kennis niet objectief, bestaat alleen bij gratie van taal → taal niet betrouwbaar → kennis wkh wantrouwen

Westerse filo steed poging waarheid fixeren 1 punt = logocentrisme → verlangen houvast

Steunt op binaire opposities (1 geprivilegieerd)

(Structuralisme steunt op bin opp)

Voorlopers Derrida

F. Nietzsche: geen feiten, allen interpretaties → aanslag ontologische traditie

De Saussure: woorden geen dwingende vaststaande betekenis, geen houvast in taal

S. Freud: bewustzijn biedt geen houvast, ‘ego’ gedreven door onbewuste

→ aanval epistemologische traditie

Indécidabilité

Derrida’s ontregeling van binaire opposities

Binaire tegenstellingen vestigen conceptuele orde: organiseren van kennis

→ westerse denken koestert weerzin voor ‘onbeslisbaarheden’ → bedreigend, uit comfortzone (zombie)

deconstructie als leesmethode

interpreteren =/= betekenis achterhalen, maar betekenis schepen → macht en positie auteur gerelativeerd

Roland Barthes - La mort de l’auteur (1968):

• focus op auteur als bron betekenis moet verdwijnen, vergissing om van intentie te interpreteren (cf. NC)

• Aandacht naar tekst als weefsel van taal, dat zelf voortdurend naar andere teksten verwijst

• Auteur geen controle wijzigingen → geboorte van de lezer: brengt betekenissen samen & geeft tekst leven

• Lezen =/= zoeken naar vaste, gesloten boodschap, maar nooit eindigende verkenning mogelijke interpretaties

• Literatuurbenadering tussen ‘autonomistisch’ en ‘pragmatisch’

• Verhoogde belangstelling intertekstualiteit

Doel: blootleggen instabiliteit teksten

‘sleutels’ om tekst te openen

etymologie

Metafoor

Blik op wat in marge van verhaal plaatsvindt

Aandacht voor ogenschijnlijk futiele details OF afwezige

→ gebrek aan coherentie aantonen