internationaal recht

horizontale werking

de verhouding tussen natuurlijke personen onderling of tussen natuurlijke personen en rechtspersonen

verticale werking

de verhouding tussen burger en de overheid

doorwerking

Internationale regels hebben binnen Nederland juridische gevolgen

staten

1.Territoir/grondgebied

2.Bevolking

3.Regering met hoogst gezag

nationaal recht

Een soevereine overheid creëert wetten en regels voor burgers op eigen grondgebied

internationaal recht

Regelgeving die staten waardevol vinden om daadwerkelijk na te komen, zoals verdragen en internationaal gewoonterecht

internationaal privaatrecht

Richt zich op geschillen tussen natuurlijke personen en/of rechtspersonen onderling

• Formeel recht

• Materieel recht

internationaal publiekrecht

omvat EU-verordeningen of verdragen

resolutie

een besluit van een orgaan van de VN

supranationaal

lidstaten die een deel van hun soevereiniteit hebben overgedragen aan een hoger, gemeenschappelijk orgaan

ieder verbindende bepaling

regels waaruit je duidelijk een recht of plicht, een moet handelen of een nalaten kunt afleiden (klassieke grondrecht)

• verbod op

• recht op

wet in formele zin

de hoogste Nederlandse wetten

wetten in materiele zin

Een wet of regel die door de overheid van een van de lidstaten is gemaakt

ratificatie

het officiële bekrachtigingsdocument ingediend bij de zogenaamde depositaris van het verdrag. Een staat garandeert dan dat zijn nationale wetgeving in lijn is met de regels uit een verdrag en dat de gemaakte afspraken daadwerkelijk worden nageleefd

ratificatieprocedure

na het sluiten van een verdrag (door ondertekening) aangeven of ze aan een verdrag gebonden willen worden

toetreding

wanneer en staat gebonden wil worden aan een verdrag dat eerder door andere staten is gesloten

voorbehoud

een eenzijdige verklaring die is afgelegd door een staat, die aangeeft bepaalde bepalingen van een internationaal verdrag niet of slechts onder bepaalde voorwaarden te willen naleven                                      

• wanneer hij een verdrag ondertekent, bekrachtigt, aanvaardt of goedkeurt of daartoe treedt

primair EU-recht

VEU, VWEU en EU-Handvest

secundair EU-recht

wetgeving die de EU-instellingen zelf maken op die terreinen waarop de lidstaten hun bevoegdheid aan de EU hebben afgestaan of met de EU hebben gedeeld

rechtstreekse doorwerking

burgers kunnen zich direct op een ieder verbindende bepaling beroepen bij de nationale rechter (het geeft dus recht aan de burger)

verticale relatie

verdragsbepaling die tussen de overheid van een lidstaat en een particulier rechtstreeks kan werken

horizontale relatie

particulieren onderling

statuut

een officieel document waarin de grondregels, rechten en plichten van een organisatie of samenwerkingsverband zijn vastgelegd

verdrag

een internationale overeenkomst in geschrifte tussen staten en/of internationale organisaties gesloten

multilateraal verdrag

verdrag tussen meer dan 2 staten

bilateraal verdrag

verdrag tussen 2 staten

gemengd verdrag

verdrag tussen een staat en een internationale organisatie

jurisdictie/rechtsmacht

de soevereiniteit van een staat om wetten voor het eigen grondgebied te maken

soevereiniteit

een regering die in een staat het hoogste gezag heeft

horizontale rechtsorde

de juridische gelijkheid van staten en het zelfstandig aangaan van verplichtingen met andere staten

vreedzame co-existentie

staten die vreedzaam naast elkaar willen bestaan en niet met elkaars binnenlandse aangelegenheden bemoeien

rechtssubject

staten die volledige internationale rechtspersoonlijkheid bezitten en deelnemen aan het rechtsverkeer

• dus zelfstandige dragers van internationaalrechtelijke rechten en plichten

rechtspersoonlijkheid

organisatie die door wordt gezien als een zelfstandig persoon

samenvoeging

2 of meer bestaande staten nemen het besluit om samen een nieuwe soevereine staat te worden (eenwording)

afscheiding

als een georganiseerde bevolkingsgroep gezag uitoefent over een bepaald deel van het grondgebied. En zich losmaakt van een bestaande, soevereine staat om en nieuwe onafhankelijke staat te vormen (loskoppelen)

ontbinding

als een bestaande soevereine staat ophoudt met bestaan en uiteenvalt in 2 of meer nieuwe, onafhankelijke staten

lus sanguinis

wanneer de nationaliteit van rechtswege is verkregen door de nationaliteit van een van de ouders

sangui= bloed

lus soli

wanneer men op het grondgebied van de staat is geboren, de geboorteplaats soli= grond

jus cogens

dwingend recht waar niet van mag worden afgeweken

erga omnes

een verplichting die een staat heeft tegenover alle andere staten

internationaal gewoonterecht

wat staten belangrijk vinden op het moment dat een regel ontstaat

algemene beginselen

de goeder trouw en redelijkheid en billijkheid

rechterlijke beslissingen

de geschreven uitspraken van internationale gerechtshoven (jurisprudentie)

doctrine

boeken en artikelen van wetenschappers worden gebruikt om de wet beter te begrijpen

eenzijdige handeling of verklaringen

feiitelijke handelingen die een rechtsgevolg hebben

monisme

het internationaal recht wordt automatisch deel van de nationale rechtsorde, geen omzetting nodig

dualisme

het internationaal recht moet worden omgezet naar nationaal recht via een aparte wet

consent to be bound

een wilsverklaring/wilsovereenstemming om in te stemmen gebonden te worden aan een verdrag

objectieve interpretatie

de woordelijke of grammaticale betekenis van de tekst van de verdragsbepaling staat centraal

subjectieve/rechtshistorische interpretatie

kijkend naar de bedoelingen van de partijen bij het verdrag

traveaux preparations

stukken van het onderhandelingsproces

teologische interpretatie

men interpreteert een verdragsbepaling of term uit een verdragsbepaling zodanig dat deze het meest aansluit bij het doel van het verdrag

interdependent

staten zijn afhankelijk van elkaar

pacta sunt servanda

eerbiediging van overeenkomsten nakomen

internationale organisaties

organisaties die overheden van staten oprichten op basis van internationaalrechtelijke regels, ook wel intergouvernementele organisaties

non-gouvernementele organisaties

niet opgericht door overheden, maar personen

de leer van implied powers

een internationale organisatie heeft bevoegdheden die niet ‘expliciet’ zijn opgeschreven, maar worden afgeleid uit de doelstellingen en functies van organisaties

multinationale ondernemingen

een onderneming met een hoofdvestiging in een land en nevenvestigingen in andere landen. Maar verspreidt haar activiteiten over meerdere landen

legaliteitsbeginsel

geen feit is strafbaar als er geen voorafgaande wettelijke bepaling ervoor is

territoriale jurisdictie

de bevoegdheid van een staat om regels op te stellen voor het eigen territorium, deze te handhaven en daarover recht te spreken

functionele jurisdictie

de staat heeft met een bepaald doel in beperkte mate rechtsmacht over bepaalde gebieden van het nagelegen zeegebied

zeegebied

de territoriale zone, de aansluitende zone en de exclusieve economische zone

territoir

• het grondgebied

• het luchtruim

• binnenzeeën

• de bodem

• de ondergrond van de zee

beschermingsbeginsel

ziet op tegen misdrijven die tegen de veiligheid van de staat en zijn instellingen zijn gericht

universaliteitsbeginsel

betreft misdrijven die zo vreselijk zijn dat ze door de gehele internationale rechtsorde als strafbaar worden gezien

personele jurisdictie

de staat kan zijn bevoegdheden uitoefenen ten aanzien van personen

subjectieve territorialiteitsbeginsel

waar het strafbare feit zich heeft plaatsgevonden

objectieve territorialiteitsbeginsel

waar het gevolg/effect van het strafbare feit zich voordoet

actieve nationaliteitsbeginsel

de nationaliteit van de verdachte

passieve nationaliteitsbeginsel

de nationaliteit van het slachtoffer

extraterritoriale jurisdictie

handhaving door een staat buiten het eigen grondgebied

staatsimmuniteit

de nationale rechter kan geen jurisdictie uitoefenen over vertegenwoordigers van een andere staat, zoals zittende staatshoofden, regeringsleiders of ministers van Buitenlandse Zaken

diplomatieke immuniteit

uitvoerende macht met staatshoofd, regeringsleiders en minister van Buitenlandse zaken vertegenwoordigen staten

waiver of community

afzien van de onschendbaarheid

attributie

organen die bevoegdheden hebben verkregen door een verdrag

preambule

de aanhef/inleiding van een verdrag

waarin de juridische grondslag en de bedoelingen van de partijen te lezen zijn

vetorecht

tegen een besluit stemmen, waardoor het besluit niet zal worden aangenomen

depositaris

de beheerder/vertrouwenspersoon van verdragen

europees parlement

volksvertegenwoordiging van Europa en wordt elke 5 jaar rechtstreeks gekozen door de burgers van de staten die zijn aangesloten bij de EU. En benoemen de Commissieleden                                                         

• bestaat uit 751 leden en de voorzitter van de Europese Commissie

europese raad

bepaalt de algemene beleidslijnen en prioriteiten

• bestaat uit staatshoofden en/of regeringsleiders van lidstaten en de voorzitter van de Europese Commissie

raad van ministers

een vertegenwoordiger op ministerieel niveau van elke lidstaat neemt deel aan de bijeenkomsten

• heeft samen met het Europees parlement een wetgevings- en begrotingstaak

europese commissie

bestaat uit 27 commissarissen die afkomstig zijn uit elk van de 27 lidstaten

• maar zijn onafhankelijk van de staten

• om in het belang van de EU te handelen

hof van justitie

bestaat uit 27 rechters die gaan over de toepassing en uitleg van verdragen en behandelen geschillen tussen staten onderling of tussen lidstaten en organen van de EU

prejudiciele vraag

wanneer een nationale rechter een kwestie krijgt voorgelegd over de uitleg van een Europees verdrag en twijfelt over de interpretatie bij zijn beslissing

attributiebeginsel

de EU mag alleen binnen de grenzen van haar bevoegdheden handelen als dit door de Verdragen is toebedeeld

subsidiariteitsbeginsel

de EU mag alleen optreden op gebieden waar ze met de lidstaten bevoegdheden deelt als de doelstellingen niet goed door de lidstaten kunnen worden behaald

→ gedeelde bevoegdheid

evenredigheidsbeginsel

dit optreden gaat niet verder dan nodig is om de doelstellingen te bereiken

• kiest dus het minst ingrijpende middel om het doel te bereiken

exclusieve bevoegdheid

bevoegdheid op de gebieden douane-unie, vaststelling over eerlijke concurrentie tussen ondernemingen, het monetair beleid en de gemeenschappelijke handelspolitiek. Alleen de Europese Unie bevoegd is om regels te maken en besluiten te nemen

• is een supranationale en intergouvernementele organisatie

gedeelde bevoegdheid

lidstaten en de EU hebben beide bevoegdheden om op een gebied te handelen -> subsidiariteitsbeginsel        

eerst binnen de lidstaat wordt er een zelf een betere wetgeving geprobeerd en dat de EU alleen optreedt als nodig

coordinerende bevoegdheid

bevoegdheden op de gebieden cultuur, toerisme en onderwijs                                                                                              

de EU is op deze terreinen alleen bevoegd om het optreden van de lidstaten te ondersteunen, coördineren of aan te vullen

verordening

heeft een algemene strekking en iedereen kan er beroep op doen bij de nationale rechter                       

• publiek- en privaatrechtelijke rechtspersonen en natuurlijke personen (lidstaten, burgers, ondernemingen)

besluit

verbindend in al haar onderdelen

richtlijn

verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat voor elke lidstaat waarvoor bestemd is

• directe werking

aanbevelingen

niet bindende besluiten waarmee de EU iets wil bereiken en zonder dat zij verplichtingen oplegt

adviezen

niet verbindende verklaring van een EU-instelling

• meestal gericht tot een lidstaat of betreft een onderwerp

eerstegeneratiemensenrechten

klassieke grondrechten/negatieve rechten

• de eerste opvattingen over mensenrechten

tweedegeneratiemensenrechten

sociale grondrechten/positieve rechten

• bescherming door de overheid

derdegeneratiemensenrechten

collectieve rechten

• geformuleerd voor een groep die dekoloniseren

verdragsstaat

een staat die partij is bij een verdrag

vreemdelingenwet

een wet in formele zin