Studiewijzer 10: Onvoorziene en crisissituaties

Probleemgedrag / onbegrepen gedrag & grensoverschrijdend gedrag

• U weet hoe u professioneel kunt handelen in geval van:

  • (verbale en non-verbale) agressie 

  • psychotisch gedrag (wanen en hallucinaties)

  • ongewenste intimiteiten

  • intimidatie, bedreiging

  • ontremd gedrag

• U weet welke de-escalerende interventies u toe kunt passen in diverse situaties

⚠ Probleemgedrag / onbegrepen gedrag & grensoverschrijdend gedrag

Dit onderwerp gaat over: hoe jij als zorgverlener rustig, veilig en professioneel blijft in lastige of onveilige situaties.

🧠 1. Belangrijke basis (altijd examenpunt)

👉 In crisissituaties doe je altijd:

• veiligheid voorop ⭐

• rustig blijven

• niet escaleren

• afstand bewaren indien nodig

• collega’s inschakelen

💥 2. Agressie (verbaal & non-verbaal)

🗣 Verbale agressie

• schelden

• schreeuwen

• dreigen

👀 Non-verbale agressie

• dreigende houding

• dicht op je staan

• vuisten maken

• boos staren

🧭 Wat doe je?

⭐ De-escalatie:

• rustig blijven praten

• niet terugschreeuwen

• korte zinnen

• ruimte geven

• niet provoceren

🚫 Wat niet doen:

• discussiëren

• tegen agressie ingaan

• emotioneel reageren

🧠 3. Psychotisch gedrag (wanen & hallucinaties)

👁 Wanen

👉 vaste overtuigingen die niet kloppen met de realiteit

Voorbeeld:

• “Ik word gevolgd”

👂 Hallucinaties

👉 dingen zien/horen die er niet zijn

🧭 Wat doe je?

⭐ Belangrijk:

• NIET meegaan in de waan

• wel gevoel erkennen

• rustig blijven

• veiligheid waarborgen

Voorbeeld reactie:

• ❌ “Dat is niet waar, u verzint het”

• ✅ “Ik zie dat u bang bent, ik blijf bij u”

🚫 4. Ongewenste intimiteiten

Wat is het?

👉 seksueel grensoverschrijdend gedrag

Voorbeelden:

• aanraken

• seksueel getinte opmerkingen

• ongewenst gedrag

🧭 Wat doe je?

• duidelijk grenzen stellen ⭐

• gedrag benoemen

• afstand nemen

• melden volgens protocol

Voorbeeld:

• “Dit gedrag is niet oké, ik stop het gesprek nu.”

⚠ 5. Intimidatie & bedreiging

Wat is het?

• dreigen

• onder druk zetten

• angst aanjagen

🧭 Wat doe je?

• blijf kalm ⭐

• neem dreiging serieus

• houd afstand

• haal hulp erbij

• verlaat situatie indien nodig

🔓 6. Ontremd gedrag

Wat is het?

👉 gedrag zonder remming of controle

Voorbeelden:

• impulsief gedrag

• roepen

• grenzen niet respecteren

• aanraken zonder besef

Oorzaken:

• dementie

• hersenletsel (NAH)

• alcohol/drugs

• psychiatrie

🧭 Wat doe je?

• rustig begrenzen ⭐

• structuur geven

• afleiden

• veiligheid bewaken

🧯 7. De-escalerende interventies (BELANGRIJK ⭐)

🧠 Doel:

👉 spanning verminderen voordat het escaleert

✔ Wat je wél doet:

🗣 Communicatie

• rustig spreken

• korte zinnen

• niet discussiëren

🧍 Houding

• neutrale lichaamstaal

• niet bedreigend staan

• afstand houden

👂 Luisteren

• emoties erkennen

• “ik hoor dat u boos bent”

🧭 Structuur geven

• duidelijkheid

• voorspelbaarheid

🚶 Afleiden

• andere prikkel aanbieden

• gesprek verplaatsen

🤝 Hulp inschakelen

• collega’s

• arts

• beveiliging indien nodig

🚫 Wat je NIET moet doen

• schreeuwen

• aanraken zonder toestemming

• ruzie maken

• dreigen terug

🧠 SAMENVATTING

Situatie	Belangrijkste actie
Agressie	rustig blijven + afstand ⭐
Psychose	niet meegaan in waan ⭐
Intimiteit	grenzen stellen + melden
Bedreiging	veiligheid + hulp inschakelen ⭐
Ontremd gedrag	begrenzen + structuur
De-escalatie	rust + communicatie ⭐

🎯 ULTRA BELANGRIJK VOOR EXAMEN

⭐ Veiligheid eerst
⭐ Niet in discussie gaan
⭐ Emoties erkennen, niet gedrag overnemen
⭐ Korte rustige communicatie
⭐ Hulp inschakelen bij dreiging
⭐ Grenzen duidelijk stellen bij grensoverschrijding

🧠 1 zin om te onthouden

👉 “Rustig blijven + grenzen stellen + veiligheid bewaken = de-escalatie”

🧯 Crisis- en agressiemodel (examenlogica)

🧠 1. Veiligheid eerst ⭐

Altijd stap 1 in elke situatie

• is de zorgvrager veilig?

• ben ik veilig?

• anderen veilig?

👉 zo niet: afstand nemen / hulp halen

🧍 2. Observeer gedrag

Wat zie je?

• agressie (verbaal / non-verbaal)

• psychose (wanen/hallucinaties)

• ontremming

• grensoverschrijding

👉 herkennen = welke aanpak kies je?

🧘 3. De-escaleren ⭐

Doel: spanning omlaag brengen

• rustig praten

• korte zinnen

• niet discussiëren

• emoties erkennen

• ruimte geven

🧭 4. Grenzen stellen (indien nodig)

Vooral bij:

• agressie

• intimidatie

• ongewenst gedrag

👉 duidelijk, rustig, consequent

Voorbeeld:

“Ik wil dat u stopt met schreeuwen.”

🧑‍🤝‍🧑 5. Hulp inschakelen

• collega

• arts

• team

• beveiliging (bij acute dreiging)

📋 6. Nazorg / rapportage

• wat gebeurde er?

• wat was trigger?

• wat werkte wel/niet?

• rapporteren in dossier

🧠 Denkmodel per situatie (super belangrijk)

💥 Agressie

👉 kalmeren + afstand + niet reageren op emotie

👁 Psychose

👉 niet meegaan in waan + gevoel erkennen

🚫 Grensoverschrijding

👉 direct begrenzen + stoppen gedrag

⚠ Bedreiging

👉 veiligheid + hulp inschakelen

🔓 Ontremd gedrag

👉 structuur + begrenzen + afleiden

🎯 DE ECHTE EXAMENREGEL

👉 Elke vraag = altijd deze volgorde denken:

1. Is het veilig?

2. Wat voor gedrag is het?

3. De-escaleren

4. Grenzen stellen (indien nodig)

5. Hulp inschakelen

🧠 1-zin onthouden

👉 “Herkennen → rust → begrenzen → veiligheid → hulp”

🔥 Belangrijk inzicht

Dit is geen theorie die je uit je hoofd leert zoals definities, maar een handelingslogica die je in casussen toepast.

(Acute) somatische problemen

Leeritems

u weet hoe u professioneel kunt handelen in geval van een:

• tensiedaling (na operatie)

• vaatafsluiting

• valincident

🚨 (Acute) somatische problemen – examenoverzicht

Dit gaat over: plots lichamelijke problemen waarbij je snel en veilig moet handelen.

👉 Belangrijk examenidee: altijd eerst ABC + veiligheid + observatie + rapportage

🩸 1. Tensiedaling (na operatie)

🧠 Wat is het?

👉 plotselinge lage bloeddruk na een operatie

⚠ Mogelijke oorzaken

• bloedverlies (intern/extern)

• dehydratie

• medicatie (bijv. pijnstilling, anesthesie)

• vasodilatatie (vaatverwijding)

👀 Symptomen

• duizeligheid

• zweten, klam

• bleek

• zwakke snelle pols

• sufheid

• eventueel flauwvallen

🧭 Wat doe je? ⭐

1. Veiligheid + signaleren

• patiënt laten liggen

• niet laten opstaan

2. ABC check

• bewustzijn

• ademhaling

• circulatie

3. Positioneren

• plat liggen

• benen eventueel omhoog (shockpositie)

4. Hulp inschakelen ⭐

• arts waarschuwen

• vitale functies meten

5. Monitoring

• bloeddruk

• pols

• bewustzijn

Goede vraag — dit is zo’n klassiek examenverwarringspunt. Ze lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

---

🛏 Shockpositie vs Trendelenburg 🚨 1. Shockpositie (klinisch gebruikt) 🧠 Wat is het?

Een houding om circulatie naar hart en hersenen te verbeteren bij shock of hypotensie.

📍 Hoe ziet het eruit?

• patiënt ligt plat (supine)

• benen 20–30° omhoog

• hoofd blijft meestal vrij plat of licht omhoog

👉 Soms ook “passieve beenheffing” genoemd

🎯 Doel:

• meer bloed terug naar hart (↑ preload)

• betere bloeddruk

• betere hersenperfusie

📌 Belangrijk:

• moderne standaard in acute zorg

• snel toepasbaar

• relatief veilig

---

📉 2. Trendelenburgpositie (klassiek / ouder concept) 🧠 Wat is het?

Patiënt ligt met hele lichaam schuin:

• hoofd omlaag

• benen omhoog

• tafel gekanteld

📍 Hoe ziet het eruit?

• hele bed kantelt

• hoofd lager dan hart

🎯 Historisch doel:

• bloed “naar hart en hersenen laten stromen”

---

⚖ Belangrijk verschil (examenvriendelijk)

	Shockpositie	Trendelenburg
Ligging	plat + benen omhoog	hele lichaam schuin
Hoofd	meestal plat	duidelijk omlaag
Gebruik	modern, acuut	ouder / beperkt
Effect	veilige circulatieverbetering	meer druk op thorax/hoofd
Ademhaling	minder problemen	kan benauwdheid geven

---

🧠 3. Wat examens vaak willen weten

👉 Ze testen meestal:

❓ “Wat doe je bij hypotensie?”

✔ Shockpositie (niet per se Trendelenburg)

❓ “Wat is Trendelenburg?”

✔ bed schuin, hoofd omlaag

---

⚠ 4. Belangrijk nuancepunt (heel vaak getest)

Trendelenburg wordt tegenwoordig:

• minder gebruikt bij shock

• soms zelfs afgeraden

Omdat het kan:

• ademhaling verslechteren

• intracraniële druk verhogen

• ongemak geven

---

🧩 5. Ezelsbrug

• Shockpositie = praktische hulp (benen omhoog)

• Trendelenburg = bed kantelen (alles schuin)

---

📌 6. Simpel onthouden

👉 Shockpositie = “veiligste snelle standaard bij hypotensie”
👉 Trendelenburg = “klassieke maar minder gebruikte houding”

---

Als je wil kan ik je ook een mini-overzicht maken van alle houdingen (Fowler, semi-Fowler, shock, Trendelenburg) zodat je ze nooit meer door elkaar haalt — dat is echt zo’n examenkiller.

🧱 2. Vaatafsluiting (trombose / embolie)

🧠 Wat is het?

👉 bloedvat is verstopt door stolsel

⚠ Mogelijke vormen

🦵 Diep veneuze trombose (DVT)

• beenader verstopt

🫁 Longembolie (gevaarlijk ⭐)

• stolsel naar longen

👀 Symptomen

DVT:

• pijn in been

• rood/warm gezwollen been

• spanning

Longembolie:

• plots benauwd

• pijn bij ademhalen

• snelle ademhaling

• angst

• mogelijk cyanose

🧭 Wat doe je? ⭐

1. Stop beweging

• patiënt laten rusten

2. Bel direct arts ⭐

• spoedsituatie

3. Vitale functies meten

• ademhaling

• saturatie

• pols

4. Geen massage!

❌ niet wrijven of masseren been

5. Observatie

• verergering klachten

🩸 1. DVT vs ARTERIËLE TROMBOSE (fundamenteel verschil) 🟦 DVT (Deep Venous Thrombosis)

👉 probleem in aderen (venen) = terug naar hart

🧠 wat gebeurt er?

Bloed stolt in diepe vene → bloed kan niet goed terugstromen

📍 effect:

• stuwing → vocht uittreding → zwelling

👀 typisch beeld:

• één been dik

• warm

• rood/paars

• pijnlijk (vaak kuit)

⚠ gevaar:

👉 longembolie (clot schiet los → longen)

---

🟥 ARTERIËLE TROMBOSE (acute arteriële occlusie)

👉 probleem in slagaders (arteriën) = zuurstof TOEvoer stopt

Dit is waarschijnlijk wat je bedoelt met “deep arterial thrombosis”.

🧠 wat gebeurt er?

Bloed kan NIET meer naar weefsels → acute ischemie

---

🚨 2. ARTERIËLE TROMBOSE = ACUTE LIMB ISCHEMIE 📍 oorzaak:

• trombus (stolsel)

• embolie (vaak uit hart, bij AF)

• atherosclerose + plots occlusie

---

👀 klinisch beeld (HEEL EXAMENBELANGRIJK) 🧠 klassieke 6 P’s:

1. Pain (hevige pijn, vaak plots)

2. Pallor (bleek)

3. Pulselessness (geen puls!)

4. Paresthesia (tintelingen/doof)

5. Paralysis (laat teken!)

6. Poikilothermia (koud)

👉 extra: “polar ice cold limb”

---

⚠ verschil met DVT (super belangrijk)

	DVT	Arteriële occlusie
Probleem	afvoer (vene)	aanvoer (arterie)
Temperatuur	warm	koud
Kleur	rood/blauw	bleek/wit
Puls	aanwezig	afwezig
Zwelling	ja	nee / weinig
Pijn	matig	extreem, plots

---

🧠 3. KLINISCH REDENEREN (wat examen echt test) ❓ Wat is het grootste gevaar? DVT:

👉 longembolie

arteriële trombose:

👉 weefselsterfte (necrose) → amputatie risico

---

❓ Wat doe je als eerste? 🚨 bij arteriële occlusie:

• direct arts bellen (spoed!)

• limb check + vitale functies

• pijn beoordelen

• GEEN compressie / geen massage

• geen warmte (kan schade verergeren)

---

🩸 bij DVT:

• been rust

• geen massage

• wel anticoagulantia (arts)

• observeer longembolie tekenen

---

🧩 4. EXAMENVALKUIL (heel belangrijk)

Ze geven vaak scenario:

“patiënt heeft pijn en dik been”

En dan moet jij kiezen:

• warm + gezwollen → DVT ✔

• koud + bleek + geen puls → arterieel ✔

👉 dit is pure redenering, geen feitenlijst

---

🧠 5. EZELSBRUG 🟦 DVT

“Dik + Warm + Terugstroom probleem”

🟥 Arterieel

“Afnemende Aanvoer = koud + geen puls”

---

🚨 6. EXTRA DIEPGANG (waar examens soms op sturen) arterieel gevaar:

• ischemie binnen uren → irreversibel

• zenuwschade → parese

• spiernecrose → rhabdomyolyse (later stadium)

DVT gevaar:

• embolie → dyspneu, pijn op borst, tachycardie

---

📌 7. wat jij moet onthouden (super belangrijk)

Je hoeft niet:

• elke vorm van trombose uit je hoofd

Je moet wel:
👉 direct herkennen of het een veneus of arterieel probleem is

---

💡 8. koppeling met jouw eerdere angst

Dit is precies waar jij sterk in bent:

• je leert concepten

• je begrijpt verschillen

• je kunt logisch redeneren

Dat is precies wat deze vraag test.

---

🩸 Hoe gaat een stolsel van het been naar de longen? 🦵 1. Start: DVT in het been

Er zit een stolsel in een diepe vene (bijv. kuit of bovenbeen).

👉 In de vene is de bloedstroom richting het hart.

---

💔 2. Loslaten (embolus)

Een deel van het stolsel kan loskomen door:

• beweging

• druk in het been

• spontane fragmentatie

👉 dat losse stukje heet een embool

---

🚂 3. Reis via de bloedbaan

Route:

Beenvenen → vena cava → rechterhart → longslagader

Dus:

1. diepe beenvene

2. vena femoralis / iliaca

3. vena cava inferior

4. rechter atrium

5. rechter ventrikel

6. pulmonalis (longslagader)

👉 en daar gaat het mis

---

🚨 4. Wat gebeurt er in de longen? 🫁 Longembolie (pulmonary embolism)

Het stolsel blokkeert een longslagader of tak daarvan.

---

🧠 Kan een arteriële trombose longembolie geven? ❌ In principe: nee

Een arteriële trombose zit in de slagaders (arteriën) en gaat dus:

👉 van hart → naar weefsels (benen, hersenen, etc.)

Een longembolie zit in de longarteriën, maar het stolsel komt via:

👉 venen → rechterhart → longen

---

🚂 1. Waarom DVT wél longembolie geeft 🦵 DVT = veneus systeem

• stolsel in diepe vene (been)

• kan loskomen

• reist via:
  vena cava → rechterhart → longarterie

👉 dus: directe route naar longen

---

🟥 2. Waarom arteriële trombose dat niet doet 🫀 Arterieel systeem gaat de andere kant op:

• hart → arterieën → weefsels

Als er een stolsel ontstaat in een arterie in het been:

👉 dan blijft het “stroomafwaarts” richting weefsel

❌ het kan niet vanzelf terug naar het hart
❌ dus kan niet naar de longen reizen

---

⚠ 3. Belangrijke uitzondering (examentrick)

Er is één situatie waar mensen in de war raken:

🔁 paradoxale embolie (zeldzaam)

• DVT → gaat naar hart

• via gat in hart (PFO = patent foramen ovale)

• gaat naar linkerhart

• kan arterieel systeem in

👉 maar dit geeft:

• herseninfarct

• orgaaninfarct

❌ niet standaard longembolie

---

🧠 4. simpele regel (heel belangrijk voor examen)

👉 Longembolie = veneus probleem

• DVT (been/arm/bekken) → longen

👉 Arterieel probleem = lokaal infarct

• been → ischemie

• hersenen → CVA

• hart → MI

---

📌 5. ezelsbrug

• 🦵 vene = “naar hart → longembolie risico”

• 🟥 arterie = “van hart → lokaal infarct”

---

🎯 6. examengericht onthouden

Als ze vragen:

“bron van longembolie?”

✔ altijd:

• diepe veneuze trombose (DVT)

❌ nooit:

• arteriële trombose (standaard scenario)

---

💡 kerninzicht

Longembolie is eigenlijk:

“een losgeschoten veneus stolsel dat in de longen vastloopt”

🚑 3. Valincident

🧠 Wat is het?

👉 zorgvrager valt onverwacht

⚠ Mogelijke gevolgen

• fractuur

• hoofdletsel

• bewustzijnsverlies

• angst

🧭 Wat doe je? ⭐

1. Niet direct optillen!

• eerst checken

2. ABC check

• bewustzijn

• ademhaling

• pijn

3. Niet verplaatsen bij verdenking letsel

• vooral bij:

  • hoofdtrauma

  • rug/nek pijn

4. Inspectie

• bloedingen

• pijnpunten

5. Hulp inschakelen ⭐

• arts/verpleegkundige

6. Rapporteren

• hoe is val gebeurd?

• tijdstip

• letsel

• situatie

7. Preventie nadenken ⭐

• waarom gevallen?

• valrisico?

🚑 3. VALINCIDENT — klinisch redeneren 🧠 1. Wat is een valincident eigenlijk?

Een val = plots verlies van stabiliteit met mogelijk letsel.

👉 Belangrijk:
Niet de val zelf is het probleem, maar de gevolgen.

---

⚠ 2. Wat kan er intern gebeuren? (pathofysiologie) 🦴 1. Trauma

• fracturen (heup, pols, ribben)

• spier-/ligamentletsel

---

🧠 2. Hoofdletsel

• hersenschudding

• intracraniële bloeding (gevaarlijk!)

👉 vooral bij ouderen + antistolling = hoog risico

---

🩸 3. Inwendige bloeding

• buik

• hersenen

• femurfractuur (veel bloedverlies!)

---

🧠 4. Delier / bewustzijnsverandering

• val kan oorzaak of gevolg zijn

---

🚨 3. BELANGRIJKSTE DENKREGEL (EXAMEN)

👉 Na een val: altijd eerst denken “is er wervelkolom/hoofdletsel?”

---

🧭 4. JUISTE VOLGORDE VAN HANDELEN ⭐ 1. STOP — niet direct opheffen

• patiënt laten liggen

• omgeving veilig maken

👉 dit is valkuilvraag in MCQ

---

⭐ 2. SITUATIE INSCHATTEN (snelle triage) 🧠 bewustzijn

• aanspreekbaar?

• AVPU / GCS globaal

🫁 ademhaling

• normaal?

• benauwd?

💔 circulatie

• bloeding?

• bleek / zweterig?

---

⭐ 3. PIJN + LETSEL CHECK (zonder verplaatsen)

• hoofdletsel?

• nek-/rugpijn?

• heup/pols pijn?

• zichtbare deformiteit?

---

⚠ 4. NIET VERPLAATSEN ALS:

• vermoeden wervelletsel

• bewustzijnsverlies

• hevige pijn in rug/nek

• trauma bij val van hoogte

---

⭐ 5. HULP INSCHAKELEN

• verpleegkundige / arts

• eventueel spoedteam

---

⭐ 6. MONITORING

• vitale functies

• bewustzijn herhaald meten

• pijnscore

---

⭐ 7. RAPPORTAGE (heel belangrijk in zorgexamen)

• hoe is val gebeurd?

• waar?

• tijdstip?

• witnessed/unwitnessed?

• letsel?

• medicatie/risicofactoren?

---

🧠 5. WAAROM VALINCIDENTEN BELANGRIJK ZIJN IN EXAMEN

Ze testen niet alleen “wat doe je”, maar:

👉 kun je prioriteiten stellen

---

⚖ 6. EXAMENVALKUILEN ❌ fout antwoord:

• patiënt meteen optillen

❌ fout antwoord:

• eerst documenteren

✔ juist:

• eerst veiligheid + ABC + letsel inschatting

---

🧩 7. RISICODENKEN (waar ze echt op testen) waarom viel patiënt?

• hypotensie

• medicatie (sedatie, antihypertensiva)

• mobiliteitsproblemen

• delier

• hypoglykemie

• neurologisch probleem

👉 val = vaak symptoom van iets anders

---

🧠 8. SIMPEL MENTAL MODEL “VAL = TRAUMA + OORZAAK + RISICO”

1. trauma checken

2. oorzaak denken

3. herhaling voorkomen

---

📌 9. ULTRA SIMPEL EXAMENSTAPPENPLAN

👉 na val:

1. Stop & niet optillen

2. Bewustzijn + ABC

3. Letsel check (zonder bewegen)

4. Hulp inschakelen

5. Monitoren

6. Rapporteren

7. Preventie analyseren

---

💡 10. koppeling met jouw manier van leren

Wat jij hier eigenlijk goed doet:

• je bouwt logische systemen

• geen losse feitjes

• maar “wat is gevaar + wat doe ik eerst?”

👉 dat is exact klinisch redeneren op examen-niveau

---

Als je wil kan ik hierna nog één super belangrijk examenblok doen:
👉 “onrustige patiënt / plots verslechtering (ABCDE + prioriteiten)”

Dat is letterlijk het hart van BIG-examens.

zal ik in een val zituate.. eerst bewustzijn (GCS/AVPU) doen voor de ABCDE

Goede vraag — en dit is precies zo’n punt waar veel mensen het fout leren, maar waar examens juist op selecteren.

🧠 Kort antwoord:

👉 Nee: je doet niet eerst GCS/AVPU vóór ABCDE.

---

🚨 Juiste volgorde bij een val (of elke acute situatie) 🥇 1. Veiligheid + eerste indruk

• Is de omgeving veilig?

• Ligt patiënt stabiel?

• Is er direct levensgevaar zichtbaar?

---

🥈 2. ABC (echt eerst) A – Airway

• vrije luchtweg?

B – Breathing

• ademhaling aanwezig?

• normaal / benauwd?

C – Circulation

• bloeding?

• pols?

• huid (bleek/klam)?

👉 dit is altijd eerst omdat:

ABC = direct levensbedreigend

---

🥉 3. D = Disability (hier komt GCS/AVPU)

👉 pas NA ABC

• bewustzijn

• AVPU of GCS

• pupilreactie

• glucose (soms)

---

🧩 4. E = Exposure

• letsel checken

• wervelkolom / hoofd / heup

• volledig beeld

---

⚖ Waarom niet eerst GCS?

Omdat GCS je alleen vertelt:

“hoe bewust is iemand?”

Maar ABC vertelt:

“blijft iemand überhaupt leven?”

👉 iemand kan een lage GCS hebben maar ondertussen ook:

• luchtweg blokkade

• ademstilstand

• bloeding

Daarom altijd eerst ABC.

---

🧠 Simpel examendenken ❌ fout:

“Eerst bewustzijn checken”

✔ juist:

“Eerst ABC, daarna bewustzijn (D)”

---

🧩 EZELSBRUG

👉 ABC = leven eerst
👉 D = bewustzijn daarna

---

📌 In jouw val-scenario

Na val doe je:

1. niet optillen

2. ABC check

3. daarna AVPU/GCS

4. daarna letselonderzoek

---

💡 Belangrijk inzicht

Wat jij eigenlijk probeert te doen (en goed is):

“wat is de beste eerste stap?”

En het examenantwoord is bijna altijd:
👉 ABC eerst, alles daarna

🧠 SAMENVATTING

Situatie	Belangrijkste actie
Tensiedaling	plat leggen + benen omhoog + arts ⭐
Vaatafsluiting	rust + direct arts + niet masseren ⭐
Valincident	niet verplaatsen + ABC check + observeren ⭐

🎯 EXAMENKERN

⭐ Altijd eerst veiligheid + ABC
⭐ Niet zelf “oplossen” bij ernstige klachten
⭐ Direct hulp inschakelen bij vaatafsluiting
⭐ Bij val: eerst beoordelen, niet optillen
⭐ Monitor vitale functies altijd

🧠 1 zin onthouden

👉 “Observeer – stabiliseer – bel hulp – monitor”

Veiligheidsmanagementsysteem en methodisch handelen

• U weet wat het doel van een veiligheidsmanagementsysteem (VMS) is

• U kent de ABCDE-methodiek en weet hoe u deze kunt toepassen

• U kent de (stappen van de) SBAR(R)-methode en weet hoe u deze kunt toepassen

🛡 Veiligheidsmanagementsysteem (VMS) & methodisch handelen

Dit blok gaat over: veilig werken, risico’s voorkomen en gestructureerd handelen/rapporteren in acute situaties.

🏥 1. Veiligheidsmanagementsysteem (VMS)

🧠 Wat is het?

Een systeem in de zorg dat helpt om incidenten, fouten en risico’s te voorkomen en te leren van fouten.

🎯 Doel ⭐

• patiëntveiligheid vergroten

• fouten voorkomen

• incidenten registreren en analyseren

• leren van fouten (niet alleen straffen)

📋 Wat hoort erbij?

• melden van incidenten (VIM-melding ⭐)

• analyseren van fouten

• verbetermaatregelen

• protocollen en richtlijnen

• risicomanagement

🎯 Examentip

👉 VMS = “veilig leren van fouten in de zorg”

🚑 2. ABCDE-methodiek ⭐ (super belangrijk)

🧠 Wat is het?

Systematische manier om een patiënt in acute situaties te beoordelen en behandelen

🔤 A – Airway (luchtweg)

👉 Is de luchtweg vrij?

• praten = luchtweg meestal vrij

• obstructie? (slijm, tong, verstikking)

🔤 B – Breathing (ademhaling)

👉 Is ademhaling goed?

• frequentie

• diepte

• zuurstoftekort (cyanose)

🔤 C – Circulation (circulatie)

👉 bloedcirculatie

• pols

• bloeddruk

• huid (bleek/koud)

• bloedingen

🔤 D – Disability (neurologie)

👉 bewustzijn en hersenfunctie

• AVPU (Alert, Voice, Pain, Unresponsive)

• pupilreactie

• glucose (belangrijk!)

🔤 E – Exposure (onderzoek/omgeving)

👉 hele lichaam bekijken

• letsels

• temperatuur

• huid

• volledige inspectie

🧭 Belangrijk principe ⭐

👉 altijd in volgorde doen (A → B → C → D → E)

🎯 Examentip

👉 “je behandelt eerst A als er een probleem is, niet wachten tot E”

📞 3. SBAR(R)-methode ⭐

🧠 Wat is het?

Gestructureerde manier om informatie over te dragen, vooral bij overleg of spoedsituaties

🔤 S – Situation (situatie)

👉 Wat is er aan de hand?

• patiënt verslechtert

• wat zie je nu?

🔤 B – Background (achtergrond)

👉 medische achtergrond

• opname reden

• diagnoses

• belangrijke info

🔤 A – Assessment (inschatting)

👉 jouw beoordeling

• wat denk jij dat er aan de hand is?

🔤 R – Recommendation (advies)

👉 wat wil je dat er gebeurt?

• arts laten komen

• medicatie aanpassen

🔁 Extra R – Readback/Repeat (controle)

👉 herhalen om misverstanden te voorkomen

🎯 Examentip ⭐

👉 SBAR = gestructureerd communiceren met arts/collega

🧠 SAMENVATTING

Onderdeel	Kern
VMS	patiëntveiligheid + leren van fouten ⭐
ABCDE	acute beoordeling systeem ⭐
SBAR	gestructureerde overdracht ⭐

🚨 BELANGRIJKE EXAMENLOGICA

In acute situatie:

👉 eerst ABCDE
👉 daarna SBAR bij communicatie
👉 altijd veiligheid + handelen prioriteit

🧠 1 zin onthouden

👉 “ABCDE voor beoordelen, SBAR voor communiceren, VMS voor leren”

🎯 Wat moet je echt onthouden?

⭐ VMS = fouten voorkomen en leren
⭐ ABCDE = altijd in volgorde beoordelen
⭐ SBAR = gestructureerd overdragen
⭐ D (Disability) = bewustzijn + glucose belangrijk
⭐ E = hele lichaam checken

Wet zorg en dwang (WZD)

• U kent het doel van de Wzd (u weet wat deze wet regelt)

• U weet voor wie de Wzd geldt

• U weet wanneer (en onder welke voorwaarden) de Wzd toegepast mag worden

⚖ Wet zorg en dwang (Wzd) – examenoverzicht

Ik leg het je precies op verpleegkundig niveau (BIG / examen) uit: doel, doelgroep en voorwaarden.

🎯 1. Doel van de Wzd ⭐

🧠 Wat regelt de Wzd?

De Wet zorg en dwang regelt onvrijwillige zorg en opname bij mensen die dit niet (meer) goed kunnen overzien.

🎯 Hoofdgedachte ⭐

👉 “Nee, tenzij”

• zorg is altijd vrijwillig

• dwang mag alleen als het echt niet anders kan

🧩 Wat beschermt de wet?

• vrijheid van de cliënt

• rechten van cliënt

• alleen dwang bij ernstig nadeel

⚠ Belangrijk begrip

👉 ernstig nadeel
= gevaar voor cliënt of anderen

👥 2. Voor wie geldt de Wzd?

🧠 Doelgroep ⭐

De Wzd geldt voor mensen met:

🧓 Psychogeriatrische aandoening

• vooral dementie

🧠 Verstandelijke beperking

➕ Ook soms van toepassing bij:

• NAH (niet-aangeboren hersenletsel)

• Korsakov

• Huntington

👉 alleen als er vergelijkbare gedragsproblemen / regieverlies zijn

🏠 Waar geldt de Wzd?

⭐ overal waar zorg wordt gegeven:

• verpleeghuis

• thuiszorg

• dagbesteding

• kleinschalig wonen

❌ Wanneer geldt de Wzd NIET?

• psychiatrische stoornissen → dan Wvggz

• justitie (gevangenis etc.)

• mensen zonder verstandelijke beperking/dementie

⚖ 3. Wanneer mag de Wzd toegepast worden?

🧠 Belangrijk uitgangspunt ⭐

👉 alleen bij:

1. Ernstig nadeel

Voorbeelden:

• gevaar voor zichzelf

• agressie naar anderen

• ernstig verwaarlozen

• weglopen in gevaarlijke situatie

2. Geen vrijwillige zorg mogelijk

👉 cliënt:

• weigert zorg

• begrijpt situatie niet

• is wilsonbekwaam

3. Geen alternatief mogelijk ⭐

👉 eerst altijd:

• praten

• aanpassen zorg

• minder ingrijpende maatregelen

4. Minst ingrijpende middel (proportionaliteit)

• zo licht mogelijke maatregel

• zo kort mogelijk

• alleen noodzakelijk

🧭 Belangrijk principe (examen!)

🔑 Wzd = stappenplan

👉 je mag niet zomaar dwang toepassen

Je moet altijd:

• alternatieven proberen

• overleg plegen

• evalueren

🧠 Samenvatting

Onderdeel	Kern
Doel	bescherming tegen onvrijwillige zorg ⭐
Principe	nee, tenzij ⭐
Doelgroep	dementie + verstandelijke beperking
Ook soms	NAH, Korsakov, Huntington
Voorwaarde	ernstig nadeel ⭐
Voorwaarde	geen alternatief
Voorwaarde	minst ingrijpend

🎯 EXAMENKERN (super belangrijk)

⭐ Wzd = bescherming bij onvrijwillige zorg
⭐ Alleen bij dementie / verstandelijke beperking (en vergelijkbaar)
⭐ Altijd “nee, tenzij”
⭐ Alleen bij ernstig nadeel
⭐ Altijd minst ingrijpend + alternatief zoeken

🧠 1 zin om te onthouden

👉 “Wzd = dwang alleen als het echt niet anders kan bij ernstig nadeel”

Wet verplichte Geestelijke Gezondheidszorg (WvGGZ)

• U kent de twee procedures van de WvGGZ

• U kent het doel van de WvGGZ (u weet wat deze wet regelt)

• U weet voor wie de WvGGZ geldt

• U weet wanneer (en onder welke voorwaarden) de WvGGZ toegepast mag worden

⚖ Wet verplichte GGZ (Wvggz) – examenoverzicht

Dit is de wet voor verplichte zorg bij psychiatrische aandoeningen.

🎯 1. Doel van de Wvggz ⭐

🧠 Wat regelt de Wvggz?

De Wvggz regelt verplichte zorg (dwang) bij mensen met een psychische stoornis als zij door hun toestand gevaar veroorzaken.

🎯 Kernidee ⭐

👉 “Zorg zo vrijwillig mogelijk, dwang alleen als het moet”

🧩 Doelen van de wet

• gevaar voor cliënt of omgeving voorkomen

• behandeling mogelijk maken

• rechten van patiënt beschermen

• dwang beperken en controleren

⚠ Belangrijk begrip

👉 ernstig nadeel

= schade/gevaar door psychische stoornis

Voorbeelden:

• zelfmoordgevaar

• agressie

• ernstige verwaarlozing

• maatschappelijke ontregeling

👥 2. Voor wie geldt de Wvggz?

🧠 Doelgroep ⭐

👉 mensen met een:

🧠 psychische stoornis

Voorbeelden:

• schizofrenie

• ernstige depressie

• bipolaire stoornis (manie)

• psychose

• verslaving (soms)

🏠 Waar geldt het?

• ziekenhuis / psychiatrie

• beschermd wonen

• thuis (ambulant!)

• crisisopvang

👉 Wvggz = ook buiten kliniek

❌ Niet voor:

• verstandelijke beperking (→ Wzd)

• dementie (→ Wzd)

⚖ 3. Twee procedures van de Wvggz ⭐

🔴 1. Crisismaatregel (spoed)

👉 voor acute gevaarlijke situaties

Kenmerken:

• direct gevaar ⭐

• zonder uitgebreide procedure vooraf

• wordt opgelegd door burgemeester

• vaak korte duur

Voorbeeld:

• patiënt is acuut psychotisch en gevaarlijk

🟡 2. Zorgmachtiging

👉 geplande verplichte zorg

Kenmerken:

• via rechter

• vooraf beoordeling

• voor langere tijd

• zorgplan verplicht

Voorbeeld:

• herhaald psychotisch gedrag met gevaar

⚠ 4. Wanneer mag Wvggz toegepast worden?

🧠 Voorwaarden ⭐

👉 alleen als:

1. Psychische stoornis aanwezig

• diagnose of duidelijke stoornis

2. Ernstig nadeel ⭐

• gevaar voor zichzelf of anderen

• maatschappelijke schade

• ernstige verwaarlozing

3. Vrijwillige zorg lukt niet

• cliënt weigert behandeling

• geen inzicht in ziekte

4. Geen minder ingrijpend alternatief

• eerst vrijwillige zorg proberen

• ambulante hulp geprobeerd

5. Proportioneel en tijdelijk

• zo licht mogelijk

• zo kort mogelijk

🧠 Belangrijk verschil met Wzd ⭐

Wzd	Wvggz
dementie / verstandelijke beperking	psychiatrische stoornis
vaak langdurige zorg	soms crisis
nadruk op bescherming	nadruk op behandeling

🧠 SAMENVATTING

Onderdeel	Kern
Doel	verplichte GGZ bij gevaar ⭐
Doelgroep	psychische stoornis
Kernbegrip	ernstig nadeel ⭐
Crisismaatregel	spoed via burgemeester
Zorgmachtiging	via rechter
Voorwaarde	geen vrijwillige zorg mogelijk

🎯 EXAMENKERN

⭐ Wvggz = psychiatrie + gevaar + behandeling
⭐ 2 procedures: crisismaatregel & zorgmachtiging
⭐ Alleen bij ernstig nadeel
⭐ Altijd eerst vrijwillige zorg proberen
⭐ Zo min mogelijk dwang

🧠 1 zin onthouden

👉 “Wvggz = verplichte psychiatrische zorg bij ernstig gevaar, via crisis of rechter”